ભારતને એવા નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે કે જેને... રઘુરામ રાજનની મોટી ચેતવણી

Raghuram Rajan Warning: ભારત ચીનના વધતા આર્થિક પ્રભાવથી ચિંતિત છે, પરંતુ તેને તેના પરંપરાગત સાથી, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) તરફથી પણ નિરાશાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. વેપાર તણાવ અને ટેરિફ વધતાં, દેશના નાના નિકાસકારોને વૈશ્વિક બજારોમાંથી બહાર ધકેલી દેવામાં આવી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ પર ચિંતા વ્યક્ત કરતાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)ના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર અને અનુભવી અર્થશાસ્ત્રી રઘુરામ રાજને કહ્યું કે ભારતને એવું નુકસાન થઈ શકે છે જે ક્યારેય સંપૂર્ણપણે ભરપાઈ ન થઈ શકે.

"ભારત ડરી રહ્યું છે..."

તાજેતરની વાતચીત દરમિયાન, રાજને કહ્યું કે ભારત ચીનની વેપાર શક્તિ વિશે અત્યંત અસ્વસ્થતા અનુભવી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, ભારત ચિંતિત છે કે ચીની માલ તેના બજારમાં છલકાઈ જશે. ભારત ચીની રોકાણનું સ્વાગત કરે છે, પરંતુ તે ચીન પર નિર્ભર બનવા માંગતો નથી. 

રાજને જણાવ્યું કે ભારત હાલમાં જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ઇચ્છે છે. જોકે, તેમણે દુ:ખ વ્યક્ત કર્યું કે ભારત-અમેરિકા સંબંધો હવે ખૂબ જ વ્યવહારિક બની ગયા છે.

યુએસ ટેરિફ ભારતીય ઉદ્યોગોમાં તણાવનું કારણ

રાજને જણાવ્યું હતું કે યુએસ આયાત શુલ્કમાં તાજેતરમાં વધારાથી ઘણા ઉદ્યોગોમાં તણાવ વધ્યો છે. એપલ જેવી મોટી કંપનીઓને તેમના ભારતમાં બનેલા ઉત્પાદનો પર કેટલીક છૂટ મળે છે, પરંતુ નાના નિકાસકારોને નોંધપાત્ર નુકસાન થઈ રહ્યું છે. એક ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે, મારા એક પરિચિત અમેરિકન સ્ટોર્સમાં કપડાં વેચતા હતા. હવે, તેમનો આખો વ્યવસાય ઠપ્પ થઈ ગયો છે કારણ કે તે 50% આયાત શુલ્કને કારણે ત્યાં પોતાના ઉત્પાદનો વેચી શકતા નથી.

કાયમી નુકસાનના જોખમમાં નાના ઉદ્યોગો

રાજને ચેતવણી આપી હતી કે આ કટોકટી ભારતના નાના અને મધ્યમ કદના સાહસો (SMEs) માટે ગંભીર ખતરો છે. એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદાર સાથે સંબંધ તૂટી જાય છે, પછી તેને ફરીથી સ્થાપિત કરવું લગભગ અશક્ય છે. તેમણે કહ્યું કે, આવી સ્થિતિમાં, કોઈ બીજું - જેમ કે બાંગ્લાદેશ કે વિયેતનામ - તાત્કાલિક તે તકનો લાભ લે છે. આ પરિસ્થિતિ જેટલી લાંબી રહેશે, તેટલું તે કાયમી નુકસાન બનશે.

વ્યૂહાત્મક સંતુલનનો પડકાર

રઘુરામ રાજનની ટિપ્પણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે ભારત એક તરફ વ્યૂહાત્મક હરીફ ચીન અને બીજી તરફ અસ્થિર સાથી અમેરિકા પર તેની આર્થિક નિર્ભરતાને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ભારત કોઈપણ એક દેશ પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ટાળવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ વધતા ટેરિફ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનના પુનર્ગઠન વચ્ચે આ સંતુલન જાળવવું વધુને વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.