એક બેદરકારી બની શકે છે જીવલેણ! PI વનરાજ માંજરિયાને પાલતું શ્વાનનો નખ વાગ્યો'ને થયું મોત

Ahmedabad City Police Control Room: અમદાવાદ શહેરના પોલીસ કંટ્રોલ રૂમમાં ફરજ બજાવતા પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર (PI) વનરાજ માંજરિયાનું દુઃખદ અવસાન થયું છે. આ અચાનક નિધનથી તેમના પરિવાર અને સમગ્ર અમદાવાદ પોલીસ બેડામાં શોકની લાગણી ફેલાઈ છે.

પાલતુ શ્વાનના નખ વાગવાથી થયો હડકવા
પીઆઇ વનરાજ માંજરિયાને થોડા સમય પહેલાં તેમના પાલતુ શ્વાનના નખ વાગવાથી હડકવા (Rabies) થયો હતો. આ ઘટના બાદ તેમને તાત્કાલિક સારવાર માટે દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ લાંબી સારવાર છતાં તેમને બચાવી શકાયા નહીં. તેમના મૃત્યુથી પોલીસ વિભાગમાં શોક છવાયો છે અને અમદાવાદ શહેર પોલીસે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી છે. આ ઘટના હડકવા જેવી ગંભીર બીમારી પ્રત્યે સાવચેત રહેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. ઘણીવાર લોકો પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે રમતી વખતે થતી નાની-મોટી ઈજાઓને અવગણી કાઢે છે, જે ભયંકર પરિણામો લાવી શકે છે.

હડકવાનો વાયરસ કેવી રીતે ફેલાય છે?
હડકવા એ એક ગંભીર વાયરલ રોગ છે જે સામાન્ય રીતે ચેપગ્રસ્ત પ્રાણીના કરડવાથી અથવા તેના લાળના સંપર્કમાં આવવાથી ફેલાય છે. હડકવાનો વાયરસ પ્રાણીની લાળમાં રહે છે અને ઘા દ્વારા માનવ શરીરમાં પ્રવેશે છે.

નર્વસ સિસ્ટમ પર હુમલો:
શરીરમાં પ્રવેશ્યા બાદ, આ વાયરસ ધીમે ધીમે સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ પર હુમલો કરે છે અને મગજ તેમજ કરોડરજ્જુ સુધી પહોંચે છે. આ પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે 3 થી 12 અઠવાડિયાનો સમય લાગે છે, જેને 'ઈન્ક્યુબેશન પીરિયડ' કહેવાય છે.

લક્ષણોનો અભાવ:
આ સમયગાળા દરમિયાન, દર્દીમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. કેટલા દિવસોમાં લક્ષણો દેખાશે તે વાયરલ લોડ અને ઘાની જગ્યા જેવી બાબતો પર આધાર રાખે છે.

ગંભીર પરિણામો:
એકવાર વાયરસ મગજમાં પહોંચી જાય પછી, તે ઝડપથી વધવા લાગે છે, જેના કારણે દર્દીની સ્થિતિ ગંભીર બને છે. તેને લકવો થઈ શકે છે, તે કોમામાં જઈ શકે છે અને અંતે તેનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

25 વર્ષ પછી પણ વાયરસ ફરી થઈ શકે છે સક્રિય 
હડકવો એટલો ઘાતક રોગ છે કે જો તેની તાત્કાલિક અને યોગ્ય સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે લાંબા ગાળે પણ અસર દેખાડી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, જે લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સારી હોય છે, તેમાં હડકવાની અસર તરત જ દેખાતી નથી, પરંતુ 25 વર્ષ કે તેથી વધુ સમય પછી પણ જ્યારે રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે ત્યારે આ વાયરસ ફરીથી સક્રિય થઈ શકે છે અને જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

હડકવા સામેની રસી: ભૂતકાળથી વર્તમાન
થોડા વર્ષો પહેલાં હડકવા સામે રક્ષણ માટે 14 થી 16 ઇન્જેક્શનનો કોર્સ લેવો પડતો હતો, જે દર્દીઓ માટે પીડાદાયક હતો. જોકે, આધુનિક વિજ્ઞાનના વિકાસથી હવે આ સંખ્યા ઘટીને માત્ર 5 ડોઝ થઈ ગઈ છે. આ નવી રસી વધુ સુરક્ષિત અને અસરકારક છે.

બેદરકારી ભારે પડી શકે છે:
દુર્ભાગ્યવશ, ઘણા લોકો હજુ પણ આ રસીનો સંપૂર્ણ કોર્સ લેતા નથી અને માત્ર 3 ડોઝ લઈને બેદરકારી દાખવે છે. ઘણીવાર સાચી માહિતીના અભાવે પણ લોકો સારવારમાં વિલંબ કરે છે.

ઘરેલુ ઉપચારથી સાવધાન:
કૂતરાના કરડવાથી થતા ઘા પર લાલ મરચું, ગાયનું છાણ, કોફી પાવડર જેવી વસ્તુઓ લગાવવાની માન્યતા આજે પણ પ્રવર્તે છે. આવા ઉપચારો હડકવા સામે કોઈ રક્ષણ આપતા નથી, પરંતુ ઘાને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.

તાત્કાલિક સારવારનું મહત્વ
હડકવા સામે જીવ ગુમાવતા અટકાવવા માટે સમયસર સારવાર અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ અજાણ્યા કે જંગલી પ્રાણી દ્વારા કરડવામાં કે ખંજવાળવામાં આવે તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. પાલતુ પ્રાણીઓને રસી આપવામાં આવી હોય કે ન હોય, જો તે કરડે તો પણ ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. 

72 કલાકની અંદર હડકવા વિરોધી ઇન્જેક્શન (Rabies vaccine) લેવું અનિવાર્ય છે, કારણ કે આ સમય પછી દવાની અસર થતી નથી. સારવાર દરમિયાન, ડૉક્ટરો સૌપ્રથમ 'રેબીઝ ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન' નો ડોઝ આપે છે, ત્યારબાદ રસીનો 5 ડોઝનો કોર્સ શરૂ થાય છે, જે 3જી, 7મી, 14મી અને 28મી તારીખે આપવામાં આવે છે. આ ઘટના આપણને યાદ અપાવે છે કે પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે પણ સાવધાની રાખવી અને તેમના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું કેટલું જરૂરી છે. નાની બેદરકારી પણ ક્યારેક મોટો ખતરો બની શકે છે.