શું જમાઈને તેના સસરાની મિલકતમાં હિસ્સો મળી શકે છે? ભારતીય કાયદો શું કહે છે?

ભારતમાં પુત્રી દ્વારા પિતાની સંપત્તિમાં હક માંગવાને લઈને વિવાદો જોવા મળતા રહે છે. ક્યારેક આ મામલા કોર્ટ સુધી પહોંચી જાય છે તો ક્યારેક ઘર પર દબાવી દેવામાં આવે છે. તેવામાં ક્યારેય વિચાર્યું છે કે કોઈ જમાઈ પોતાના સસરાની પ્રોપર્ટીમાં હક માંગે તો શું થશે. તમે પણ આ વિશે ક્યારેય વિચાર્યું હશે નહીં.

ભારતમાં હંમેશા જમાઈ અને સસરાનો સંબંધ પિતા-પુત્રની જેમ માનવામાં આવે છે, પરંતુ જ્યારે વાત પ્રોપર્ટીની આવે છે તો જમાઈ પોતાના ફાધર ઇન લોની પ્રોપર્ટી પર અધિકાર વ્યક્ત કરી શકે નહીં. આવું અમે નહીં પરંતુ ભારતનો કાયદો કહે છે. હકીકતમાં આ વાત બધા ધર્મો પર લાગૂ થાય છે કે જમાઈનો સસરાની પ્રોપર્ટીમાં સીધો કોઈ ભાગ હોતો નથી, પછી ભલે તે હિંદુ હોય, મુસ્લિમ હોય, શીખ હોય કે ઈસાઈ. તેવામાં પોતાના સસરાની વસીયત પર હક જમાવતા પહેલા આ નિયમ અને કાયદા ધ્યાનથી જાણી લેવા જોઈએ.

શું છે હિંદુ ઉત્તરાધિકાર કાયદો?
હિંદુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ 1956 જણાવે છે કે કોઈ વ્યક્તિની પ્રોપર્ટીની વહેંચણી કઈ રીતે કરવામાં આવશે એટલે કે જો કોઈ વ્યક્તિનું મોત થાય છે તો તેની સંપત્તિ તેના બાળકોને કઈ રીતે આપવામાં આવશે. તેવામાં આ કાયદો સંપત્તિ સાથે જોડાયેલા મામલાની સંખ્યાને પણ ઘટાડે છે અને તે વાતનું ધ્યાન રાખે છે કે બધા ઉત્તરાધિકારીઓને સમાન અધિકાર મળે.

કેમ જમાઈને ભાગ મળતો નથી?
ભારતીય વારસાગત કાયદા મુજબ, ફક્ત પૂર્વજોની મિલકતનું વિભાજન થાય છે. વધુમાં, આ કાયદામાં કાનૂની વારસદારોની યાદી પણ શામેલ છે, જેને વર્ગ 1 અને વર્ગ 2 તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. વર્ગ 1 માં વ્યક્તિની નજીકના લોકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે પત્ની, પુત્ર, પુત્રી, વગેરે, જ્યારે વર્ગ 2 માં ઘણીવાર એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ દૂરના સંબંધીઓ હોય છે. જો કે, જમાઈનું નામ બંને યાદીમાં શામેલ નથી. પરિણામે, તેનો તેના સસરાની મિલકતમાં સીધો હિસ્સો હોતો નથી. જો કે, જો કોઈ પુત્રીને તેના પિતાની મિલકતમાં વારસામાં હિસ્સો મળે છે, તો જમાઈ તેની પત્ની દ્વારા તેનો દાવો કરી શકે છે.

વિલ કે ગિફ્ટ છે બીજી રીત
તમે ઘણીવાર જોયું હશે કે પુત્રીના લગ્ન સમયે ઘણીવાર પિતા પોતાના સન ઇન લોને પ્રોપર્ટી ગિફ્ટ તરીકે આપે છે. તેવામાં જો સસરા પોતાના જમાઈના નામે કોઈ વસીયત કરે છે તો તેના પર સંપૂર્ણ અધિકાર જમાઈનો હોય છે અને તે કાયદાકીય રીતે તેની થઈ જાય છે. પરંતુ ત્યારબાદ પણ તે પ્રોપર્ટીને ગિફ્ટ ડીડ તરીકે રજીસ્ટર કરાવવી જરૂરી છે. હવે તે સસરાની મરજી પર આધાર રાખે છે કે તે પોતાના જમાઈને પ્રોપર્ટી ગિફ્ટ કરે કે નહીં.

અન્ય ધર્મો માટે પણ સમાન કાયદો
ના, ભારતીય વારસા કાયદો બધા ધર્મોમાં સમાન રીતે લાગુ પડતો નથી. જો સસરા મુસ્લિમ હોય, તો બધું શરિયા કાયદા અનુસાર નક્કી થાય છે. શરિયા કાયદા અનુસાર, સસરા તેમની મિલકતનો ફક્ત 1/3 ભાગ તેમના જમાઈને આપી શકે છે. વધુમાં, ખ્રિસ્તી ધર્મમાં, હિન્દુ ધર્મની જેમ, મિલકતનું વિભાજન વસિયતનામા દ્વારા થાય છે, અને જમાઈને કોઈ અધિકાર નથી. જમાઈ ફક્ત તેમની પત્ની પાસેથી વારસામાં મળેલી મિલકત અને ભેટ તરીકે મળેલી મિલકતનો દાવો કરી શકે છે.