કાશ્મીરમાં હિન્દુઓનો ઈતિહાસ 5000 વર્ષ જુનો, તેમ છતાં પણ ઘાટીમાં કેવી રીતે બન્યો મુસ્લિમોનો દબદબો

Kashmiri Pandit History: કાશ્મીરમાં મુસ્લિમ વસ્તી 97 ટકા છે અને બાકીના લગભગ ત્રણ ટકા હિન્દુઓ અને શીખો છે. પરંતુ ઘાટી હંમેશા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો વિસ્તાર નહોતો. અહીં હિન્દુઓ સાથે સંબંધિત લગભગ પાંચ હજાર વર્ષનો ઇતિહાસ છે. પૌરાણિક કાળમાં આનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. તેનો ઉલ્લેખ વેદ, મહાભારત અને અન્ય પ્રાચીન ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે.

વેદોમાં કાશ્મીરનો ઇતિહાસ
સૌથી પ્રાચીન ગ્રંથો વિશે વાત કરીએ તો ઋગ્વેદમાં કાશ્મીરનો ઉલ્લેખ છે. ઋગ્વેદમાં સપ્ત સિંધુ પ્રદેશના ભાગ તરીકે કાશ્મીરનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ઋષિ-મુનિઓ, સંતો અને તપસ્વીઓ હિમાલયના ઊંચા શિખરો પર તપસ્યા કરતા હતા. કાશ્મીરનું નામ પણ ઋષિ કશ્યપ પરથી પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. મહાભારતમાં પણ કાશ્મીર જિલ્લાનો ઉલ્લેખ મળે છે અને અહીં હિન્દુ બ્રાહ્મણ-ક્ષત્રિયોની હાજરી અંગે જાણ થાય છે. ચક્રવર્તી સમ્રાટ અશોક અને મૌર્ય રાજાઓના શાસનકાળ દરમિયાન કાશ્મીરનું વર્ણન છે. સમ્રાટ અશોકના શાસનકાળ દરમિયાન કાશ્મીરમાં બૌદ્ધ ધર્મનો વ્યાપક પ્રચાર થયો હતો. એવું કહેવાય છે કે, આદિ શંકરાચાર્યના ચરણ કમળ પણ પૃથ્વીના સ્વર્ગ પર પડ્યા હતા અને અહીં તેમણે શારદા પીઠની સ્થાપના કરી હતી.

મુસ્લિમ શાસકો દ્વારા હુમલાઓ
મુસ્લિમ આક્રમણકારોએ 8મી સદીથી 14મી-15મી સદી દરમિયાન અહીં હુમલા કર્યો હતા. ઘણા મંદિરોને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. કાશ્મીરી પંડિતોએ પોતાના ધાર્મિક સ્થળોના રક્ષણ માટે આગેવાની લીધી. પરંતુ ધીમે-ધીમે અહીં મુસ્લિમ વસ્તી વધતી ગઈ.

કાશ્મીરના ઇતિહાસ પર લખાયેલા ઘણા આધુનિક પુસ્તકોમાં ઇસ્લામના આગમન પહેલા કાશ્મીરમાં હિન્દુ વસ્તીનો ઉલ્લેખ છે. તેમાંના મોટાભાગના બ્રાહ્મણ હતા. બધા હિન્દુ હતા. તેમની વચ્ચે હિન્દુ બ્રાહ્મણો પણ હતા. તેમના અભ્યાસ અને પૂજા માટે તેમને પંડિત કહેવામાં આવતા હતા. અહીંથી જ કાશ્મીરી પંડિત નામ આવ્યું. ઇસ્લામ સ્વીકાર્યા પછી પણ અહીંના મુસ્લિમોનો એક વર્ગ તેમના નામની આગળ પંડિત લખે છે. કાશ્મીરમાં આ મુસ્લિમ પંડિતોની સંખ્યા લગભગ 40-50 હજાર હોવાનું કહેવાય છે.

હિન્દુઓએ ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવ્યો
આજે કાશ્મીરમાં બટ્ટ-ભટ્ટ, ગની અને લોન અટક ધરાવતા લોકો પણ હિન્દુ પંડિત હતા. આ જ કારણ છે કે આજે પણ અહીં મોટી સંખ્યામાં મુસ્લિમો ભટ્ટ-બટ્ટ અટકનો ઉપયોગ કરે છે.

બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મ સાથે કનેક્શન
ઇતિહાસમાં ઉલ્લેખ છે કે કાશ્મીરમાં હિન્દુ પંડિતો પહેલા બૌદ્ધ અને જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ હાજર હતા. પછી હિન્દુ પંડિતો આવ્યા અને પછી મોટી સંખ્યામાં પંડિતો મુસ્લિમ બન્યા. પરંતુ બન્ને સમુદાયો પંડિત અટકનો ઉપયોગ ચાલુ રાખતા રહ્યા.

કાશ્મીરી પંડિતોનો ઇતિહાસ
કાશ્મીરી પંડિતોનો ઇતિહાસ અહીંના હિન્દુ બ્રાહ્મણો સાથે જોડાયેલો છે. સારસ્વત બ્રાહ્મણોનું એક જૂથ છે જે પાંચા ગૌડા બ્રાહ્મણોમાંથી પણ આવે છે. ભારતમાં ઇસ્લામના આગમન પછી આ લોકોએ મોટા પાયે ઇસ્લામ અપનાવ્યો.

કાશ્મીરી પંડિતોનું સ્થળાંતર 
પરંતુ સુલતાન સિકંદર બુતશિકન દ્વારા અહીં કરવામાં આવેલો હુમલો સૌથી ભયંકર હતો. પછી અહીં મોટા પાયે સ્થળાંતર થયું. હિન્દુઓ દેશના અન્ય ભાગોમાં સ્થળાંતર કરી ગયા અને ઘણા લોકોએ ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવ્યો. પરંતુ બુટશિકન પછી કાશ્મીરી પંડિતોનો એક વર્ગ પાછો ફર્યો, પરંતુ પરિસ્થિતિને તેની ભૂતપૂર્વ સ્થિતિમાં પુનઃસ્થાપિત કરી શકાઈ નહીં. પછી પાકિસ્તાન દ્વારા કાશ્મીર કબજે કરવાના પ્રયાસ અને પાકિસ્તાન સમર્થિત આતંકવાદી સંગઠનોના હિન્દુઓને નિશાન બનાવવાના કાવતરા પછી કાશ્મીરી પંડિતો બધું છોડીને પોતાનો જીવ બચાવવા માટે અન્ય ભાગોમાં ચાલ્યા ગયા.