ના સાબુ હતો કે ના સર્ફ... તો પછી કેવી રીતે ચમકતા હતા રાણી-મહારાણીઓના કપડાં? આવી રીતે કરાતી હતી સફાઈ

Soap And Surf Introduction In India: આપણે બધા કપડા ધોવા માટે સાબુ અને સર્ફનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. ભારતમાં વર્ષ 1888ના સમયમાં સૌપ્રથમવાર સાબુ ડિસ્પેન્સરનું ઉત્પાદન શરૂ થયું હતું. ડિટર્જન્ટ પણ 20મી સદીમાં જ ભારતમાં આવ્યું હતું. આવી સ્થિતિમાં વિચારવા જેવી વાત એ છે કે, પ્રાચીન સમયમાં લોકો પોતાના કપડા કેવી રીતે સાફ કરતા હતા? સાબુ ​​વિના આખરે તેમનાં કપડાં કેવી રીતે ચકાચર સાફ રહ્યા હતા?

સફાઈ માટે કુદરતી ઉત્પાદનો
ભલે કેમિકલના યુગમાં આજકાલ ઓર્ગેનિક વસ્તુઓનો પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો હોય, પરંતુ પ્રાચીન સમયમાં લોકો માત્ર પ્રકૃતિ પર જ નિર્ભર હતા. તેઓ સાફ-સફાઈથી લઈને દરેક વસ્તુમાં માત્ર નેચરલ પ્રોડક્ટ્સનો જ ઉપયોગ કરતા હતા. કપડા ધોવાની વાત કરીએ તો, 1500-500 બીસીમાં એટલે કે વૈદિક કાળમાં લોકો શરીર અને કપડાં ધોવા માટે હળદર, શિકાકાઈ, લીમડો અને અરીઠાનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ કરતા હતા. નોંધનીય બાબત એ છે કે, લીમડો અને હળદર જેવી આ વસ્તુઓ પણ બેક્ટેરિયા સામે લડવામાં મદદ કરે છે.

Add Zee News as a Preferred Source

આધુનિક સાબુની શરૂઆત
નોંધનીય છે કે, ભારતમાં લગભગ 130 વર્ષ પહેલા બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન આધુનિક સાબુની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. ઇંગ્લેન્ડના લીવર બ્રધર્સે પ્રથમ વખત ભારતીય બજારમાં આધુનિક સાબુ લાવ્યા હતા. અગાઉ કંપની બ્રિટનથી ભારતમાં સાબુ આયાત કરતી હતી અને તેનું માર્કેટિંગ કરતી હતી, પરંતુ ભારતીય બજારમાં તેની માંગ વધવાને કારણે અહીં સાબુની ફેક્ટરી શરૂ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 1897માં પ્રથમ વખત નોર્થ વેસ્ટ સોપ કંપનીએ દેશની પ્રથમ સાબુ ફેક્ટરીની સ્થાપના કરી હતી. અહીં ન્હાવા અને કપડાં ધોવા માટેના સાબુ બનાવવામાં આવ્યા હતા. ભારતમાં સાબુનો વ્યાપાર વિકસ્યો.

પ્રાચીન સમયમાં સાબુ
જો આપણે પ્રાચીન સમયની વાત કરીએ તો પહેલા રાજવી પરિવારોમાં ફક્ત ધોબીઓ જ કપડાં ધોતા હતા. ભારતમાં અરીઠાના વૃક્ષ જોવા મળે છે. તે સમય દરમિયાન વાળ અને કપડા ધોવા માટે તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થતો હતો. આજે પણ ઘણા ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનોમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. અરીઠાની છાલમાંથી નીકળતા ફીણથી કપડાં સાફ કરવામાં આવતા હતા. જેના કારણે કપડામાં કીટાણુઓ પ્રવેશતા નથી. આ સિવાય તેનાથી વાળ પણ સાફ રહેતા છે. 

પહેલા લોકો ગરમ પાણીની ભઠ્ઠીમાં કપડાં ઉકાળતા હતા, પછી તેને ઠંડા કરીને ગંદકી દૂર કરવા માટે તેને પથ્થરો વડે મારતા હતા. મોંઘા કે રાજવી પરિવારોના કપડાંમાં અરીઠા ઉમેરીને ઉકાળવામાં આવતા હતા. પછી તેને હાથ કે બ્રશ વડે પથ્થર કે લાકડા પર ઘસવામાં આવતા હતા. અગાઉ ભારતના ગામડાઓમાં નદી-તળાવના કિનારે રેહ નામનો સફેદ પાવડર મળતો હતો, જેને પાણીમાં મિક્સ કરી તેમાં કપડાં પલાળવામાં આવતા હતા. આ પછી કપડાંને થાપીથી ઘસીને સાફ કરવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં નદીઓ અને દરિયામાં મળતા સોડાથી કપડાં પણ ધોવામાં આવ્યા હતા.

ભારતમાં સાબુ ક્રાંતિ
ભારતમાં વનસ્પતિ તેલ અને ક્ષારમાંથી બનેલા પરંપરાગત સાબુ મધ્યકાળમાં પહોચ્યો હતો. 18મી અને 19મી સદીમાં તેનું મોટાપ્રમાણમાં ઉત્પાદન થયું હતા. જ્યારે 1950ના દાયકામાં ભારતમાં સિન્થેટીક ડિટર્જન્ટની એન્ટી થઈ અને 1960ના દાયકામાં હિન્દુસ્તાન યુનિલિવરે 'સર્ફ' નામથી ડિટર્જન્ટ પાવડર બજારમાં લોન્ચ કર્યો. તે ભારતની પ્રથમ લોકપ્રિય ડિટર્જન્ટ બ્રાન્ડ બની.