 "ગેર-મુસ્લિમ CEO, કલેક્ટરના પાવર પર કંટ્રોલ... સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ વકફ કાયદામાં શું-શું બદલી જશે?")
SC on Waqf Act: વકફ અમેન્ડમેન્ટ કાનૂનને લઈ દેશભરમાં વિપક્ષી પાર્ટીઓ સહિત મુસ્લિમ સમુદાયના લોકોએ ભારે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું અને આ કાયદા સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી. આ અંગે અનેક તબક્કાની સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે આજે આ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટે વકફ સુધારા કાયદા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે. ચાલો જાણીએ કે, સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન વકફ બાય યુઝર સહિત અન્ય બાબતો પર શું કહ્યું.
કોર્ટે નવા કાયદા હેઠળ વકફ કરનાર વ્યક્તિ માટે ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષ માટે મુસ્લિમ હોવું જરૂરી હોવાની શરત પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે, હવે બિન-મુસ્લિમ પણ વકફ કરી શકે છે. કોર્ટે કહ્યું કે, આ શરતને સરકારે જે કાયદામાં લાગુ કરી હતી તેને મનસ્વી કહી શકાય નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે, અમે એવા ઉદાહરણો પણ જોયા છે કે લોકોએ તેમના બીજા લગ્નને કાયદેસર રીતે યોગ્ય ઠેરવવા માટે ઇસ્લામ અપનાવ્યો છે. પરંતુ હાલમાં એવી કોઈ વ્યવસ્થા નથી કે જેના દ્વારા નક્કી કરી શકાય કે કોઈ વ્યક્તિ પાંચ વર્ષથી ઇસ્લામનું પાલન કરી રહી છે કે નહીં, તેથી આનો અમલ કરી શકાતો નથી.
શું છે કલમ 3C(1), જેના અમલ પર કોર્ટે લગાવી રોક?
કોર્ટે કહ્યું કે, જ્યાં સુધી સરકાર તે નક્કી માટે કોઈ વ્યવસ્થા નથી પૂરી પાડતી કે, કોઈ વ્યક્તિ ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષથી મુસ્લિમ છે કે નહીં, ત્યાં સુધી આ જોગવાઈ પ્રતિબંધિત રહેશે. સાથે જ કોર્ટે કાયદાની કલમ 3C(1)ના અમલ પર રોક લગાવી દીધી છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, જો વકફના નિયંત્રણ હેઠળની કોઈપણ મિલકત સરકારી મિલકત હોવાનો આરોપ છે, તો કલેક્ટર દ્વારા તપાસ રિપોર્ટ પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી તેને વકફ મિલકત ગણવામાં આવશે નહીં.
'મિલકતની માલિકી કોર્ટ નક્કી કરશે'
કોર્ટના આદેશ મુજબ, કલેક્ટર તપાસ તો કરી શકે છે પરંતુ તેમની તપાસ શરૂ થાયના સમયથી કોઈપણ મિલકતનો વકફનો દરજ્જો છીનવી લેવામાં આવશે નહીં. સરકારે નવા કાયદામાં જોગવાઈ કરી હતી કે, કમિશનરની તપાસ શરૂ થતાંની સાથે જ પેન્ડન્સી દરમિયાન પણ તેનો વકફ દરજ્જો રહેશે નહીં, હવે આજના નિર્ણય પછી આવું થશે નહીં. કમિશનર જો તેને સરકારી મિલકત જાહેર કરે તો પણ, તેમની તપાસના નિષ્કર્ષના આધારે મહેસૂલ રેકોર્ડમાં ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં. કોર્ટ મિલકતની માલિકીનો નિર્ણય કરશે.
'રાજ્ય વક્ફ બોર્ડમાં 3થી વધુ બિન-મુસ્લિમ સભ્યો ન હોવા જોઈએ'
આ સાથે જ કોર્ટે કહ્યું કે, સેન્ટ્રલ વક્ફ કાઉન્સિલમાં 4થી વધુ બિન-મુસ્લિમ સભ્યો અને રાજ્ય વક્ફ બોર્ડમાં 3થી વધુ બિન-મુસ્લિમ સભ્યો ન હોવા જોઈએ. કોર્ટે કહ્યું કે, જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી બોર્ડના CEO મુસ્લિમ સમુદાયમાંથી હોવા જોઈએ. SCએ અહીં આંધ્રપ્રદેશનું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ આપ્યું છે.
વકફ બાય યુઝર પર શું કહ્યું સુપ્રીમ કોર્ટે?
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, એવું કહેવું ખોટું નહીં હોય કે આંધ્રપ્રદેશ વકફ બોર્ડ દ્વારા સરકારની હજારો એકર જમીનને વકફ મિલકત તરીકે સૂચિત કર્યા પછી, આંધ્રપ્રદેશ રાજ્યને હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કરવો પડ્યો. હાઇકોર્ટે રાજ્ય સરકારની અરજી ફગાવી દીધી હતી. જેને આખરે સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે આખરે નિર્ણય લીધો કે, આ મિલકત સરકારની છે, વકફની નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે, આ સંજોગોમાં જો ભવિષ્યમાં વકફ બાય યુઝર નાબૂદ કરવામાં આવે છે, તો તેને મનસ્વી કહી શકાય નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે, જો સરકાર વકફ બાય યુઝરની જોગવાઈને નાબૂદ કરી રહી છે અથવા વકફ મિલકતની નોંધણી ફરજિયાત બનાવી રહી છે, તો તેમાં કંઈ પણ મનસ્વી કે ખોટું નથી.
વકફ મિલકત: રજિસ્ટ્રેશનની વ્યવસ્થા
વકફ મિલકતના રજિસ્ટ્રેશન પર સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું છે કે, રજિસ્ટ્રેશનની વ્યવસ્થા નવી નથી. 1923થી તમામ જૂના કાયદાઓમાં વકફ મિલકતોના રજિસ્ટ્રેશન માટેની જોગવાઈ હતી. જો 102 વર્ષ સુધી મુતવલ્લીઓએ વકફ મિલકત રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવી હોય, તો હવે તેઓ દાવો કરી શકતા નથી કે રજિસ્ટ્રેશન વિનાની તેમની મિલકતનો દરજ્જો વકફ જેવો જ રહેવો જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, જૂના કાયદામાં પણ WAQF DEED વિના પણ રજિસ્ટ્રેશનની જોગવાઈ હતી. વકફ મિલકત વિશે કેટલીક મૂળભૂત માહિતી આપીને વકફ મિલકતનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવી શકાતુ હતું, પરંતુ હજુ પણ જે મુતવલ્લીઓએ 30 વર્ષમાં પણ રજિસ્ટ્રેશન કરાવી નથી તેઓ હવે એમ કહી શકતા નથી કે, નવા કાયદામાં રજિસ્ટ્રેશન માટે Waqf Deedની માંગણી કરવી મનસ્વી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, જો વિધાનસભાને લાગે છે કે વકફ મિલકતોનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે, અને નવા કાયદા પછી રજિસ્ટ્રેશન માટે Waqf Deed ફરજિયાત છે, તો તેને મનસ્વી કહી શકાય નહીં.
)