આઝાદી બાદ સરદાર પટેલ કેમ ન બની શક્યા પ્રધાનમંત્રી, આખરે મહાત્મા ગાંધીએ કેમ? જાણો અંદરની કહાની

Why Sardar Patel not become PM: ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામની કહાની ફક્ત ચળવળો અને ક્રાંતિઓ સુધી મર્યાદિત નથી. આ તે નિર્ણાયક સવારની પણ કહાની છે, જ્યારે સ્વતંત્રતાના ઉંબરે ઉભેલા દેશ સમક્ષ સૌથી મોટો પ્રશ્ન હતો કે, ભારતના પ્રથમ પ્રધાનમંત્રી કોણ હશે? આજે પણ, જ્યારે આપણે તે સમયગાળાની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે વારંવાર આ પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે કે લોકોની પહેલી પસંદગી, લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ દેશના પ્રથમ પીએમ કેમ ન બની શક્યા? આ ઐતિહાસિક નિર્ણય પાછળની વાર્તાને સમજવા માટે, આપણે ઇતિહાસના પાના ફેરવવા પડશે. આવી સ્થિતિમાં, ચાલો સત્ય જાણીએ.

1946 ની ચૂંટણી, જેણે દેશનું ભવિષ્ય નક્કી કર્યું
1946 નું વર્ષ છે. અંગ્રેજોએ ભારતને સત્તા સોંપવાની તૈયારી કરી હતી. તે સમયે, ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખ દેશની વચગાળાની સરકારના વડા અને સ્વતંત્રતા પછીના પ્રથમ પ્રધાનમંત્રી બનવાના હતા. કોંગ્રેસના આ ખુરશી માટે બે સૌથી મજબૂત દાવેદાર હતા: જવાહરલાલ નેહરુ અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ.

તેવામાં કોંગ્રેસની 15 પ્રદેશ સમિતિઓમાંથી 12એ સરદાર પટેલના નામનો પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો. પરંતુ નેહરૂને કોઈપણ પ્રદેશ સમિતિથી કોઈ નામાંકન મળ્યું નહોતું. આ સ્પષ્ટ હતું કે કોંગ્રેસના આંતરિક માળખા અને નેતાઓ વચ્ચે સરદાર પટેલ જ સર્વસંમત પસંદ હતા. આ કારણે તેમની જીત નક્કી માનવામાં આવી રહી હતી.

મહાત્મા ગાંધીનો નિર્ણાયક હસ્તક્ષેપ
આ તે નિર્ણાયક વળાંક હતો, જ્યારે મહાત્મા ગાંધીએ હસ્તક્ષેપ કર્યો. મહાત્મા ગાંધી બંને નેતાઓનું ખૂબ સન્માન કરતા હતા, પરંતુ તેઓ નેહરૂને પ્રધાનમંત્રીના રૂપમાં જોવા ઈચ્છતા હતા. ગાંધીજીના આ નિર્ણય પાછળ ઘણા જટીલ કારણ હતા, જેને સમજવા ખૂબ જરૂરી છે.

આધુનિકતા અને વૈશ્વિક વિચારઃ ગાંધીજીને લાગતું હતું કે નેહરૂ એક આધુનિક નેતા છે, જેમના વિચાર વૈશ્વિક છે. તેઓ દુનિયાની સામે ભારતની નવી છબી રજૂ કરી શકે છે. તેમણે જોયું કે નેહરૂને દુનિયાભરમાં વધુ સન્માન મળે છે અને સ્વતંત્ર ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર એક મજબૂત અવાજની જરૂર પડશે.

યુવા જોશ અને પાર્ટીની એકતાઃ ગાંધીજીને તે પણ ડર હતો કે જો પટેલને પ્રધાનમંત્રી બનાવવામાં આવ્યા તો નેહરૂ તેમની અધીન કામ કરી શકશે નહીં અને તેનાથી કોંગ્રેસમાં ફૂટ પડી શકે છે. તેઓ નહોતા ઈચ્છતા કે દેશની આઝાદીના સમયે કોંગ્રેસનું વિભાજન થાય.

આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ ઈતિહાસકાર લૈરી કોલિન્સ અને ડોમિનિક લૈપિએરના જાણીતા પુસ્તક 'ફ્રીડમ એટ મિડનાઇટ'માં પણ મળે છે. તેમણે લખ્યું કે ગાંધીજીએ પટેલને નેહરૂ માટે રસ્તો છોડવાની વિનંતી કરી હતી.

સરદાર પટેલનું તે મૌન બલિદાન
સરદાર પટેલે મહાત્મા ગાંધીજીની વિનંતી સાંભળી તત્કાલ પોતાનું નામ પરત લઈ લીધું. આ કોઈ સાધારણ નિર્ણય નહોતો. સરદાર પટેલ જાણતા હતા કે તેમની પાસે જનતા અને પાર્ટી બંનેનું સમર્થન છે. પરંતુ તેમણે પોતાના વ્યક્તિગત સન્માન અને મહત્વાકાંક્ષાથી ઉપર પાર્ટીની એકતા અને મહાત્મા ગાંધી પ્રત્યે પોતાની અતૂટ શ્રદ્ધાને રાખી. સરદાર પટેલના આ નિર્ણય બાદ જવાહરલાલ નેહરૂ બિનહરીફ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયા અને બાદમાં સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ પ્રધાનમંત્રી બન્યા.

'જો પટેલ હોત તો શું થાત...' આજે પણ ગૂંજે છે સવાલ
આજે પણ, ઇતિહાસકારો અને સામાન્ય લોકો ઘણીવાર ચર્ચા કરે છે કે 'જો સરદાર પટેલ પ્રધાનમંત્રી બન્યા હોત તો શું થાત?' આ પ્રશ્નનો જવાબ આપણને કદાચ ક્યારેય ન મળે, પરંતુ આ ઘટના આપણને ચોક્કસપણે શીખવે છે કે મહાન નેતાઓના નિર્ણયો ફક્ત શક્તિ અને લોકપ્રિયતા દ્વારા જ નહીં, પરંતુ બલિદાન, દૂરંદેશી અને પક્ષ એકતા પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા દ્વારા પણ નક્કી થાય છે.

Disclaimer: અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારી વિવિધ મીડિયા રિપોર્ટ્સ પર આધારિત છે. ઝી 24 કલાક તેની પુષ્ટિ કરતું નથી.