200 રૂમ, 1135 KG સોનાનું મયૂર સિંહાસન, કિલ્લાની અંદર એક ગુપ્ત ભોંયરું, કહાની લાલ કિલ્લાની

Red Fort Story: જૂની દિલ્હીનો ઐતિહાસિક લાલ કિલ્લો આ દિવસોમાં વિશ્વભરમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. "લાલ કિલ્લો" માટે ગtગલ સર્ચ કરવાથી એક હૃદયદ્રાવક વિસ્ફોટની તસવીરો અને સમાચાર સામે આવે છે. 10 નવેમ્બરની સાંજે, લાલ કિલ્લા પાસે એક આતંકવાદી હુમલો થયો. એક આત્મઘાતી બોમ્બ વિસ્ફોટમાં, એક કાર સવાર આતંકવાદીએ વિસ્ફોટક ઉપકરણમાં વિસ્ફોટ કર્યો, જેનાથી ભય અને આતંક ફેલાયો. વર્તમાન માહિતી અનુસાર, આ હુમલામાં 10 થી વધુ નિર્દોષ લોકોના જીવ ગયા છે, અને ડઝનબંધ પરિવારો એક અવિસ્મરણીય શોકમાં ડૂબી ગયા છે. આ વિસ્ફોટ એ જ લાલ કિલ્લા પાસે થયો હતો જ્યાંથી પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ સૌપ્રથમ ભારતની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી હતી. આજે, એ જ લાલ કિલ્લાની કહાની તમને જણાવીશું.

મુઘલ સમ્રાટ શાહજહાં આગ્રાને બદલે દિલ્હીને પોતાની રાજધાની બનાવવા માંગતા હતા. તેમને રાજધાની માટે એક ખાસ મહેલની જરૂર હતી, તેથી તેમણે 1638માં લાલ કિલ્લાનું બાંધકામ શરૂ કરાવ્યું. આ કિલ્લો એટલો મોટો છે કે તેને પૂર્ણ થવામાં 10 વર્ષ લાગ્યા. 250 એકરમાં ફેલાયેલો આ કિલ્લો મુઘલોની ભવ્ય સ્થાપત્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. યમુના નદીના કિનારે બનેલો આ કિલ્લો ૩૩ મીટર ઊંચી દિવાલથી ઘેરાયેલો છે. લાલ કિલ્લામાં છ મુખ્ય દરવાજા હોવા છતાં, પ્રવેશદ્વાર લાહોર દરવાજામાંથી પસાર થાય છે.

લાલ કિલ્લાના નિર્માણ પછી, મુઘલ સમ્રાટ શાહજહાંએ 1647માં તેના ઉદ્ઘાટન માટે ખાસ સજાવટનો આદેશ આપ્યો હતો. મહેલના મુખ્ય ઓરડાઓ ભારે પડદાથી શણગારવામાં આવ્યા હતા અને ચાઇનીઝ રેશમ અને ટર્કિશ મખમલથી શણગારવામાં આવ્યા હતા. લાલ કિલ્લાની અંદર ડઝનબંધ નાના મહેલો અને ઇમારતો છે, જેમાં દિવાન-એ-આમ, દિવાન-એ-ખાસ, મોતી મસ્જિદ, હીરા મહેલ, રંગ મહેલ, ખાસ મહેલ અને હયાત બખ્શ બાગનો સમાવેશ થાય છે.

 

 

લાલ કિલ્લો ઉસ્તાદ અહેમદ અને ઉસ્તાદ હમીદ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો. લાલ કિલ્લાની અંદર મહેલોની હરોળ છે. આરસપહાણથી સજ્જ મુમતાઝ મહેલ મુઘલ સમ્રાટના હૃદયની ખૂબ નજીક હતો. આ મહેલમાં છ ઓરડાઓ અને એક ભોંયરું છે. ઓરડાઓમાં આરસપહાણની ખુરશીઓ છે. શીશ મહેલ પણ છે, જેની દિવાલો પર નાના અરીસાઓ જડેલા છે. આ મહેલમાં 200 થી વધુ ઓરડાઓ છે, જેમાં દિવાન-એ-ખાસ (50 ઓરડાઓ), દિવાન-એ-આમ (20 ઓરડાઓ) અને શાહી નિવાસસ્થાનનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં લગભગ 80 ઓરડાઓ છે.

લાલ કિલ્લાને બનાવવામાં તે સમયે એટલે કે 1638-48માં 1 કરોડ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ આવ્યો હતો. આજના સમયમાં તે અબજો રૂપિયામાં પહોંચી જશે. લાલ કિલ્લામાં આજે જે લાલ રંગ જોવા મળી રહ્યો છે, તે પહેલા લા નહોતો. પહેલા લાલ કિલ્લાનો રંગ સફેદ હતો, પરંતુ 19મી સદીમાં અંગ્રેજોએ સમારકામ દરમિયાન તેનો રંગ સફેદમાંથી બદલી લાલ કરી દીધો.

 

 

રંગની સાથે તેનું નામ પણ બદલાયું. લાલ કિલ્લાનું જૂનું નામ 'કિલા-એ-મુબારક' હતું, પાછળથી તે લાલ કિલ્લા તરીકે પ્રખ્યાત થયું. શાહજહાંએ લાલ કિલ્લામાં એક ખાસ સિંહાસન બનાવડાવ્યું હતું, જેને 'પીકોક થ્રોન' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેને તખ્ત-એ-તૌસ પણ કહેવામાં આવતું હતું. લગભગ 1150 કિલો સોના અને 230 કિલો કિંમતી પથ્થરોથી બનેલું આ સિંહાસન દિવાન-એ-ખાસમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. તે તે સમયે વિશ્વનું સૌથી મોંઘુ સિંહાસન હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે કોહિનૂર ડાયમંડ પણ તેનો એક ભાગ હતો. પ્રખ્યાત વિદેશી પ્રવાસી ટેવર્નિયરે 1665માં તેની કિંમત લગભગ 10 કરોડ, 70 લાખ રૂપિયા જણાવી હતી.

1857માં મુઘલોના પતન અને પ્રથમ સ્વતંત્રતા યુદ્ધ પછી, અંગ્રેજોએ આ કિલ્લાને તેમના લશ્કરી મુખ્યાલય તરીકે સ્થાપિત કર્યો. તેઓ ત્યાં સંગ્રહિત બધી કિંમતી વસ્તુઓ લૂંટી લેતા. તેઓ ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી લૂંટાયેલી કિંમતી વસ્તુઓ લાવતા અને પછી તેને બ્રિટન મોકલતા. આ સમયગાળા દરમિયાન, વિશ્વનો સૌથી મોટો હીરા, કોહિનૂર, પણ લાલ કિલ્લામાં રાખવામાં આવ્યો હતો. લાલ કિલ્લામાં શાહજહાં માટે બનાવેલ સિંહાસન સોનામાંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં હીરા અને કિંમતી પથ્થરો જડિત હતા. કોહિનૂરથી શણગારેલું આ સિંહાસન દિવાન-એ-ખાસનું મુખ્ય આકર્ષણ હતું.