 "ધીરે-ધીરે જમીનમાં જમીનમાં ધસી જશે આ દેશનો મોટો વિસ્તાર? નવી સ્ટડીમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો")
University of Texas at Austin: ઓસ્ટિનની ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીના રિસર્ચરે એક મહત્વની માહિતી એકઠી કરી છે. તેમની નવી સ્ટડીમાં જાણવા મળ્યું છે કે, મધ્ય-પશ્ચિમની નીચે ઊંડે દટાયેલ પૃથ્વીના પોપડાનો એક ટુકડો એક્ટિવ છે અને આજના ઉત્તર અમેરિકાના પોપડાના મોટા ભાગને મેન્ટલમાં ખેંચી રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકો આને 'ક્રેટોનિક થિનિંગ' કહી રહ્યા છે. સિસ્મિક ઇમેજિંગનો ઉપયોગ કરીને વૈજ્ઞાનિકોએ મધ્ય અમેરિકાની નીચે વિશાળ, ટપકન જેવી રચનાઓનું અવલોકન કર્યું, જેનાથી જાણવા મળે છે કે, લિથોસ્ફિયર (પૃથ્વીનું કઠોર બાહ્ય પડ) પાતળું થઈ રહ્યું છે.
આનું સૌથી મોટું કારણ મહાદ્વીપના પ્રાચીન કોર અથવા ક્રેટનના પાયામાંથી મેટેરિયલ મેન્ટલ ટ્રાન્ઝિશન ઝોનમાં ડૂબી જાય છે. આ પહેલી વખત છે, જ્યારે રિસર્ચસને ક્રેટોનિક થિનિંગને ક્રિયામાં સંભવિત રીતે પકડ્યું છે, જેવું કે નેચર જીઓસાયન્સમાં પ્રકાશિત થયેલા એક પેપરમાં વિગતવાર જણાવવામાં આવ્યું છે
લીકેજ કેમ થઈ રહ્યું છે?
જીઓડાયનેમિક મોડલ્સ જણાવે છે કે, ઉત્તર અમેરિકાની નીચે વિશાળ ભૂગર્ભ 'સીપેજ' સંભવતઃ મોટા પાયે આવરણના પ્રવાહને કારણે થાય છે, જે લાંબા સમયથી સબડક્ટેડ ફેરાલોન સ્લેબ દ્વારા ગતિમાં થાય છે, જે હવે નીચલા આવરણમાં ઊંડાઈમાં છે. આ પ્રાચીન સ્લેબ ઉપલા લિથોસ્ફિયરને નબળો પાડી શકે છે, જેના કારણે તે મેન્ટલમાં સરકી શકે છે.
રિસર્ચરે પોતાની શોધમાં જાણ્યું કે,આ લીક જેવી રચનાઓ ભૂગર્ભમાં લગભગ 640 કિલોમીટર (400 માઇલ) સુધી ફેલાયેલી છે અને મિશિગન, નેબ્રાસ્કા અને અલબામા સહિતના વિશાળ વિસ્તારની નીચે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જો કે, આ મધ્ય-પશ્ચિમમાં કેન્દ્રિત છે, પરંતુ તેમની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અસરો ઉત્તર અમેરિકાના મોટા ભાગ સુધી ફેલાઈ શકે છે.
સ્ટડી આ ટીપાંના નિર્માણને ફરાલોન પ્લેટ સાથે પણ જોડે છે, જ્યારે એક વખત સક્રિય સમુદ્રી પ્લેટ જો ઉત્તર અમેરિકાના પશ્ચિમ કિનારાની નીચે ડૂબી ગઈ હતી. લગભગ 20 મિલિયન વર્ષો પહેલા, જ્યારે પેસિફિક પ્લેટ આગળ વધી, ત્યારે ફરાલોન પ્લેટ તૂટી ગઈ. બાકીના સ્લેબ મેન્ટલમાં ઉતરતા રહ્યા અને ધીમે-ધીમે ઉત્તર અમેરિકાના લિથોસ્ફિયરના ટુકડાઓને તેમની સાથે ખેંચતા રહ્યા.
આ વિસ્તાર કેવો દેખાય છે?
રિસર્ચરે શોધી કાઢ્યું છે કે, મધ્ય-પશ્ચિમની નીચે એક વિશાળ ફનલ-આકારનો વિસ્તાર ઉત્તર અમેરિકાના ખડકોને પોતાની તરફ ખેચી રહ્યા છે, આ પહેલી કે તે પૃથ્વીના આવરણમાં ડૂબી જાય. આ પ્રક્રિયાને કારણે મહાદ્વીપના કેટલાક ભાગો તેમના પોપડાની નીચેની મેટેરિયલ ગુમાવી રહ્યા છે. યુટીની જેક્સન સ્કૂલ ઑફ જીઓસાયન્સિસમાં પોસ્ટડોક્ટરલ ફેલોશિપ દરમિયાન સ્ટડી કરનાર ચીફ લેખક જુનલિન હુઆએ જણાવ્યું કે, "અમને જાણવા મળ્યું કે ક્રેટનની નીચે કંઈક થઈ રહ્યું છે." 'સદનસીબે, અમને આ વાત પર વિચારવાનો પણ મોકો મળ્યો કે, આ પાતળું થવાનું કારણ શું છે.'
જો કે, આ ઘટના મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ રિસર્ચરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, ચિંતાનું કોઈ તાત્કાલિક કારણ નથી - સીપેજ પ્રક્રિયા ધીમે-ધીમે થાય છે અને ભવિષ્યમાં લેન્ડસ્કેપને અસર કરશે નહીં. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે, આ આખરે બંધ થઈ જશે, કારણ કે પ્રાચીન ટેક્ટોનિક પ્લેટના ટુકડાઓ ઊંડા ઉતરતા અને ક્રેટન પર તેમની ઈફેક્ટ ગુમાવી દેશે,
એક ગ્રહ લાંબા સમયમાં કેવી રીતે વિકસિત થયો
આ સ્ટડી મહાદ્વીપોના વિકાસની શોધ કરતા ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ માટે ખાસ કરીને મૂલ્યવાન છે. જેક્સન સ્કૂલના પ્રોફેસર અને સહ-લેખક થોરર્સ્ટન બેકરે જણાવ્યું કે, 'જો અમે આ સમજવા માંગીએ છીએ કે એક ગ્રહ લાંબા સમય સુધી કેવી રીતે વિકસિત થયો છે, તો આ પ્રકારીની વસ્તુ મહત્વપૂર્ણ છે. આ અમને સમજવામાં મદદ કરે છે કે તમે મહાદ્વીપ કેવી રીતે બનાવો છો, તેને કેવી રીતે તોડો છો અને તેને (પૃથ્વી)માં કેવી રીતે રિસાયકલ કરો છો.'
)