 "રણનો બાદશાહ હોવા છતાં પણ સાઉદી અરબ કેમ મંગાવે છે ઓસ્ટ્રેલિયાથી રેતી? કારણ જાણીને ચોંકી જશો")
Saudi Arabia: શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે દેશનો 95 ટકા હિસ્સો રેતીથી ઢંકાયેલો હોય, તે જ દેશ બીજા દેશો પાસેથી રેતી ખરીદી રહ્યો હોય? સાંભળવામાં અજીબ લાગે છે, પરંતુ આ સત્ય છે. સાઉદી અરબ જેને દુનિયા 'રણનો બાદશાહ' માને છે, ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાંથી રેતી આયાત કરે છે. પ્રશ્ન એ થાય છે કે, જ્યારે ચારે બાજુ રેતી જ રેતી છે, તો બહારથી મંગાવવાની જરૂર કેમ પડી?
દરેક રેતી એકસરખી હોતી નથી. જે રેતી પર ઊંટ ચાલે છે, તે જ રેતી ઊંચી ઇમારતો ઉભી કરી શકતી નથી. સાઉદી અરબ આજે Vision 2030 હેઠળ NEOM અને 'The Line' જેવા એવા પ્રોજેક્ટ્સ બનાવી રહ્યું છે, જેના માટે ખાસ પ્રકારની રેતીની જરૂર છે. આ જ કારણ છે કે રણની રેતી હોવા છતાં તેને વિદેશોનો સહારો લેવો પડી રહ્યો છે. ચાલો આ ચોંકાવનારા સત્યને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
રણની રેતી કેમ ન આવી કામ?
સાઉદી અરબનો લગભગ 95 ટકા હિસ્સો રણ છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે અહીં રેતીની ક્યારેય અછત ન હોઈ શકે. પરંતુ સત્ય એ છે કે રણની રેતી બાંધકામ માટે નકામી માનવામાં આવે છે. તેનું કારણ છે રેતીના કણોનો આકાર. હજારો વર્ષો સુધી પવન સાથે અથડાવાને કારણે રણની રેતીના કણો ગોળ અને લીસા થઈ જાય છે. આવા કણો સિમેન્ટ સાથે મજબૂત પકડ બનાવી શકતા નથી.
કોંક્રિટ બનાવવા માટે ખરબચડી અને અણીદાર રેતીની જરૂર હોય છે, જેથી સિમેન્ટ અને પાણી સાથે મળીને મજબૂત માળખું તૈયાર થઈ શકે. આ જ કારણ છે કે સાઉદી અરબની પોતાની રેતી મોટા બાંધકામ કાર્યોમાં નિષ્ફળ જાય છે.
Vision 2030 અને રેતીની વધતી જરૂરિયાત
સાઉદી અરબ Vision 2030 હેઠળ વિશ્વના સૌથી મોટા મેગા પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહ્યું છે. NEOM, The Line, Red Sea Project અને Qiddiya જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં કરોડો ટન કોંક્રિટની જરૂર છે. દરેક ટન કોંક્રિટ માટે યોગ્ય ગુણવત્તાની રેતી અત્યંત જરૂરી છે. આ જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે સાઉદી અરબે 2023માં ઓસ્ટ્રેલિયાથી અંદાજે 1.4 લાખ ડોલરની કન્સ્ટ્રક્શન-ગ્રેડ રેતી ખરીદી હતી. OEC અનુસાર, ઓસ્ટ્રેલિયા વિશ્વના સૌથી મોટા રેતી નિકાસકારોમાંથી એક છે. આ જ કારણ છે કે સાઉદી અરબ જેવા સમૃદ્ધ અને રણપ્રદેશના દેશને પણ બહારથી રેતી આયાત કરવી પડે છે.
દરિયાની રેતી કેમ છે સૌથી કિંમતી?
નદીઓ, સમુદ્ર કિનારા અને ક્વોરીમાંથી મળતી રેતી પાણીના પ્રવાહને કારણે ખરબચડી અને કોણીય રહે છે. આવા કણો કોંક્રિટમાં સિમેન્ટ સાથે સારી રીતે લોક થઈ જાય છે, જેનાથી મજબૂત ઇમારતો બને છે. આ જ કારણ છે કે બુર્જ ખલીફા જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં પણ સ્થાનિક રણની રેતીનો ઉપયોગ થયો નહોતો.
UNEP ના 2024ના રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્વ દર વર્ષે લગભગ 50 અબજ ટન રેતીનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, જેનાથી 'સેન્ડ ક્રાઈસિસ' (રેતીનું સંકટ) ઘેરું બની રહ્યું છે. સાઉદી અરબ હવે રિસાયકલ મટીરીયલ અને સિન્થેટિક રેતી પર પણ કામ કરી રહ્યું છે, પરંતુ હાલમાં મેગા પ્રોજેક્ટ્સ માટે આયાત જ સૌથી મોટો સહારો છે.
)