 "શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ અને હવે નેપાળમાં અચાનક સત્તા પરિવર્તન, કોના હાથમાં કઠપૂતળી બન્યા એશિયાઈ દેશ?")
Nepal Crisi: નેપાળમાં તથાકથિત Gen Z વિદ્રોહના વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળે છે કે, શ્રીલંકામાં જુલાઈ 2022માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ગોટાબાયા રાજપક્ષેને હટાવવામાં જનતાના ત્રણ મહિના લાગ્યા હતા, બાંગ્લાદેશમાં ઓગસ્ટ 2024માં શેખ હસીનાને હટાવવામાં 15 દિવસ લાગ્યા હતા અને નેપાળમાં 9 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ કે.પી. શર્મા ઓલીને હટાવવામાં માત્ર બે દિવસ લાગ્યા હતા. કાઠમંડુના મેયર બાલેન્દ્ર શાહને 2023માં એક પશ્ચિમી દેશોની એક મેગેઝિન દ્વારા નેતા જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના પ્રતિદ્વંદ્વી રવિ લામિછાને ડિજિટલ મીડિયા પર ખૂબ જ એક્ટિવ હતા. આ રાજકારણમાં એવા ઘણી NGO પણ સામેલ રહ્યા છે, જેને પશ્ચિમી દેશો દ્વારા ફન્ડિંગ થતું હતું. હવે આનું પરિણામ આપણે કાઠમંડુમાં સળગતા જોયું છે.
અહીં પર સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, રાજપક્ષે, શેખ હસીના અને ઓલી બધા પશ્ચિમ વિરોધી હતા અને તેમના રાજકીય વારસાને જીવંત રાખવા માટે અને તાત્કાલિક ફાયદા માટે ચીન તરફ વળ્યા હતા. રાજપક્ષેએ હંબનટોટા બંદર ચીનીઓને સોંપી દીધું હતું, શેખ હસીના ચટગાંવ અને મોંગલા બંદરો ચીનને સોંપવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા અને ઓલીએ તેમના ભૂમિગત દેશ માટે ચીની બંદરો સુધી પહોંચ મેળવી હતી.
અહીં પર બીજી એક મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, કાઠમંડુમાં ભીડે તેમને સત્તા પરથી દૂર કર્યા તેના માત્ર છ દિવસ પહેલા ઓલીએ બેઇજિંગમાં લશ્કરી પરેડમાં હાજરી આપી હતી. તે સમયે તેમને કે તેમના ચીની સમર્થકોને આગામી રાજકીય તોફાનનો કોઈ ખ્યાલ નહોતો. અહીં બીજી એક મોટી વાત એ છે કે, ભારતીય એજન્સીઓ પણ ભારતીય ઉપખંડમાં આ રાજકીય ઉથલપાથલથી અજાણ હતી.
ઇન્ટરનેટ ફ્રેન્ડલી યુવાનોને રોકવા મુશ્કેલ
એઆઈ, ડીપ ફેક અને અલ્ગોરિધમના આ યુગમાં ઇન્ટરનેટ એડિક્ટેડ યુવાનોમાં ઉશ્કેરણીથી કટ્ટરપંથીકરણ અને રાજકીય ધ્રુવીકરણ (Polarization)ને અટકાવવું અસંભવ છે. અરબ સ્પ્રિંગમાં ISISનો ઉદય દર્શાવે છે કે, અરાજકતા વધુ અરાજકતા અને ક્રૂર હિંસાને જન્મ આપે છે. આવી પરિસ્થિતિઓમાં જૂનું રાજકીય નેતૃત્વ ખતમ થઈ જાય છે અને આવનારા નેતૃત્વમાં એટલી ક્ષમતા નથી હોતી કે તેઓ દેશને સુશાસન પ્રદાન કરી શકે. આ એવું જ છે, જેમ કે કોઈ સંસ્થાનો નાશ કરવામાં થોડો સમય લાગે છે પણ તેને બનાવવામાં ઘણા વર્ષો લાગે છે.
જાણો શું હતું આ દેશોમાં વિદ્રોહ પાછળનું સત્ય
જો કે, ભારતીય ઉપમહાદ્વીપમાં થયેલા વિદ્રોહ પાછળ આ દેશોમાં નબળા શાસન, યુવાનોમાં બેરોજગારીનું ઉચ્ચતમ સ્તર અને ઇન્ટરનેટનો વધુ પડતો ઉપયોગ, OTT પર રિલીઝ થયેલા ડ્રામાની ભરમાર આ બધા યુવાનોને પશ્ચિમના યુટોપિયાની યાદ અપાવે છે. મ્યાનમાર અને પાકિસ્તાનમાં પણ આવી જ સ્થિતિ હતી, પરંતુ ત્યાંની સેનાએ યુવાનોની અશાંતિને સમય રહેતા જ દબાવી દીધી. શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ અને નેપાળમાં થયેલા યુવા વિદ્રોહ પાછળનું સત્ય એ છે કે, આ દેશોનું નેતૃત્વ વ્યાપક રાજકીય ભ્રષ્ટાચાર દ્વારા નાશ પામ્યું હતું. મ્યાનમાર અને પાકિસ્તાનમાં પણ આવું જ થઈ શક્યું હોત, જો સેનાના જનરલોએ યુવા અશાંતિ અને તેમના શાસન માટેના ખતરાને દબાવ્યો ન હોત.
દેશના યુવાનોની વિચારસરણીને સમજવામાં નાકામ રહ્યું નેતૃત્વ
આ દેશોની ગુપ્તચર એજન્સીઓ પણ તેમના સર્વોત્તમ પ્રયાસો છતાં ડિજિટલ રીતે દેશના યુવાનોની રાજકીય લાગણીઓને સમજવામાં નાકામ રહી. હવે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જેવા નેતાઓ માટે પણ આ જરૂરી બની ગયું છે કે, યુવાનો સાથે સીધો સંપર્ક જાળવવો, જેથી તેઓ સમજી શકે કે પવન કઈ દિશામાં ફૂંકાઈ રહ્યો છે. આ ઉપરાંત સત્તામાં રહેલી સરકારે જનતા પ્રત્યે વધુ જવાબદાર બનવું જોઈએ અને વ્યવસાય કરવાની સરળતાને આગલા સ્તર પર લઈ જવું જોઈએ. જેથી યુવાનો સ્વરોજગારમાં વ્યસ્ત રહે અને નોકરીઓ માટે સરકાર કે વિપક્ષી નેતૃત્વ તરફ ન જોવું પડે.
)