ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ: ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ, ପଦବୀ ଅନେକ

ଜିନୁ ଜେନା, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ୧୯୮୪ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୩୦, ଅନ୍ଧକାର ଦିନ ଯେତେବେଳେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ (Indira Gandhi) ଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଚାରିଆଡ଼େ ସମାନ ପ୍ରଶ୍ନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଶରେ କ’ଣ ହେବ? ଭାରତ ସହିତ କ’ଣ ହେବ, କଂଗ୍ରେସ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ କ’ଣ ହେବ?

ସେହି ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖି ବୁଲୁଥିଲା, ସେଠାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ଯିଏ ଦୁଇ ହାତରେ ହାତ ଧରିଥିଲେ (କଂଗ୍ରେସର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରତୀକ) । ସେ ହଉଛନ୍ତି ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ (Pranab Mukherjee)। ସେ ସଂଗଠନର ପରିଚାଳନା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଲାଭ ମିଳି ନଥିଲା ଏବଂ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ (Rajiv Gandhi) ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ପରେ ସେ ପରଦା ଆଢୁଆଳକୁ ଚାଲି  ଯାଇଥିଲେ।

ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରେ ପିଏମ୍ ପଦ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ
ଠିକ୍ ଅଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ କଂଗ୍ରେସ (Congress) ର ପରିବାର ଏବଂ ବଂଶବାଦ ବିଷୟରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଦେଶର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି (President) ଙ୍କୁ ମନେ ରଖିବାର ସମୟ ଆସିଛି। ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରେ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଥା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏକି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (Prime Minister) ହୋଇପାରିଥାନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାକୁ ଅଣାଯାଇ ପାରନ୍ତା, କିନ୍ତୁ ତାହା ହୋଇ ନଥିଲା।

ତାଙ୍କର ସେବା ଏବଂ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଭାବର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା। ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବୃଦ୍ଧି କରି ଚାଲିଗଲେ ।

ଜୀବନର ଅନେକ ଦିଗ ଦେଖିଛନ୍ତି
ଦେଶର ୧୩ତମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି (President),  ଏକଦା ଜଣେ ମହାନ ପ୍ରଫେସର ଥିଲେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ, ଯିଏ ବଙ୍ଗଳା ଖବରକାଗଜ 'ଦେଶର ଡାକ'ରେ ସାମ୍ବାଦିକ ଭାବରେ ଜନତାଙ୍କୁ  ବୁଝୁ ବୁଝୁ, ଜୀବନର ଅନେକ ଦିଗକୁ ବୁଝିବାରେ  ଅଭିଜ୍ଞତା ହାସଲ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଦୃଢତା ଏଇଥିରୁ ହିଁ ସାଉଁଟି ନେଇଥିଲେ ।...

ଚୁମ୍ବକରେ ଜୀବନ ଯାତ୍ରା
ଦାସତ୍ୱର ସମୟ ଥିଲା ୧୯୩୫ । ଡିସେମ୍ବର ମାସର ୧୧ ତାରିଖ  ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବୀରଭୂମ ଜିଲ୍ଲାର ବଙ୍ଗୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରର ଦାୟାଦ ଭାବେ କୁଳ ମଣ୍ଡନ କରି ବଂଶର ଗରିମା ବଢାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ ତେଣୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ ରାଜନୀତିରେ ସେ ଡେବ୍ୟୁ କରିଥିଲେ।

ସେ ୧୯୫୨ରୁ ୧୯୬୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏଠାରୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ରାଜନୀତିରେ ଏଣ୍ଟ୍ରି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମୁଖାର୍ଜୀ ଏହି ପଥରେ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ପାଲଟିଯାଇଥିଲେ ।

କୋଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ (Kolkata University) ରୁ LLB
ଠିକ୍ ଅଛି, ସେଠାରେ ସମୟ ଥିଲା, ତେଣୁ ଅଧ୍ୟୟନ ବୀରଭୂମର ସୁରୀ ବିଦ୍ୟାସାଗର କଲେଜରେ (କୋଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସହ ଜଡିତ) ରେ ଜାରି ରହିଲା । ପରେ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଇତିହାସ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏମ୍ ଏବଂ ସେ କୋଲକାତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ LLB ଡିଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ: ବଦନାମ୍ 'ଭୁବନେଶ୍ୱର', ରିଆ ଓ ଡ୍ରଗ୍ସ

୧୯୬୯ରେ ରାଜନୀତି ଜୀବନର ପରୀକ୍ଷା
ଏସବୁ ପରେ, ରାଜନୀତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଯେତେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଆସନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ରାଜନୀତି ପରୀକ୍ଷା ନକରି ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଛିବ ନାହିଁ । ୧୯୬୯ ମସିହାରେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ (Pranab Mukherjee) ଙ୍କ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା। ଉପ-ନିର୍ବାଚନରେ ​​ଭି.କେ କୃଷ୍ଣ ମେନନ୍ (Krishna Menon) ଜିତିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଲୋକସଭା ଆସନ ଥିଲା ମିଦନାପୁର , କଂଗ୍ରେସକୁ କର ବା ମର ସ୍ଥିତି ଥିଲା । ରାଜନୀତିରେ ନୂଆ ନୂଆ ପାଦ ଥାପିଥିବା ଉଦୀୟମାନ ଯୁବକ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ବିଜୟ ପାଇଁ ଦେଖାଇଥିଲେ ଶୌର୍ଯ୍ୟ।

ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଥିଲେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ
ଏଭଳି ସଫଳ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରତିଭାକୁ ଚିହ୍ନି ନେଇଥିଲେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ (Indira Gandhi)। ଏହି ଯୁବକଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ (National Congress) ରେ ସାମିଲ କରାଇଥିଲେ। ୧୯୬୯ ଜୁଲାଇ ମାସରେ ରାଜ୍ୟସଭା (Rajyasabha) ସଦସ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଏଇଠୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ କଂଗ୍ରେସ ନେତା (Congress Leader)।...

ଏହା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ୧୯୭୫,  ୧୯୮୧, ୧୯୯୩ ଏବଂ ୧୯୯୯ରେ  ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୭୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇ ସାରିଥିଲେ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ କ୍ୟାବିନେଟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

ନିଜର ପାର୍ଟି ଗଠନ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ
ରାଜନୀତି ହେଉଛି ଅସ୍ଥିରତାର ନାମ । ଏଥିରେ, କୌଣସି  ଢାଞ୍ଚା କେବେବି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୁଟ୍ ଉପରେ ଚାଲିନଥାଏ । ଏହି ଉଦାହରଣ ଆଜି ସଚିନ୍ ପାଇଲଟ୍ ଏପିସୋଡରୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିହେବ । ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଠିକ୍ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇଥିବାବେଳେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ (Rajiv Gandhi) ଙ୍କ ସମର୍ଥକଙ୍କ ଷଡଯନ୍ତ୍ରର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି, ଏହା ପରେ ତାଙ୍କୁ କ୍ୟାବିନେଟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ନଥିଲା।

ନରସିଂହ ରାଓ ସରକାରରେ ପୁଣି ଚମକିଲେ
ଏହି କାରଣରୁ ସେ କଂଗ୍ରେସ ଛାଡ଼ି ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଦଳ 'ନ୍ୟାସନାଲ ସୋସିଆଲିଷ୍ଟ କଂଗ୍ରେସ' ଗଠନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ୧୯୮୯ରେ ସେ ପୁଣିଥରେ କଂଗ୍ରେସ ପାର୍ଟି ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିଥିଲେ। କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ କ୍ୟାରିୟର ଥଣ୍ଡା ପଡ଼ିବା ପରେ  ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ (P.V. Narsingh Rao) ସରକାର  ଯେତେବେଳେ ଆସିଲା ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପୁନଃ ଉତଥାନ କରିଥିଲା । ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କୁ ଯୋଜନା ଆୟୋଗ ଡେପୁଟି ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୯୫ ମସିହାରେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ (Foreign Affairs Minister) ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା।...

ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କରାଇବାରେ ଭୂମିକା
ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ (Pranab Mukherjee) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମନେ ରହିବେ। ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ (Sonia Gandhi) ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲି ପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ଯାହାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ ଦୃଢ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ (ଯିଏ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ବାହାର ଲୋକ କୁହାଯାଏ) କଂଗ୍ରେସର ସଭାପତି କରାଇଥିଲେ। ୧୯୯୮ରେ ସୋନିଆ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ଦଳର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ହୋଇଥିଲେ।

୨୦୦୪ ରେ ଜାଙ୍ଗିପୁର ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ଜିତିଥିଲେ
୨୦୦୪ରେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଲୋକସଭା (Loksabha) ପାଇଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଜାଙ୍ଗିପୁର ସଂସଦ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ଜିତିଥିଲେ। ସେ ଲୋକସଭାରେ ଦଳର ନେତା ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି। କାରଣ ବିଜୟ ପରେ ମଧ୍ୟ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି ସୋନିଆ ଗାନ୍ଧୀ (Sonia Gandhi) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନମୋହନ ସିଂ (Manmohan Singh)ଙ୍କ ନାମ ଆସି ସେ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦେଶର କମାଣ ଧରିଥିଲେ।

ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ: ପଲଟୁ ଦା...

ସାତ ରାଜକ୍ଷମା ଆବେଦନ ଖାରଜ କରିଥିଲେ
ପୂର୍ବତନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସଫଳତା ରହିଛି। ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କଥା ହେଉଛି, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଆଫଜାଲ ଗୁରୁ ଏବଂ ଅଜମଲ କାସାବଙ୍କ ଦୟା ନିବେଦନ ସମେତ ସାତଟି ଦୟା ଆବେଦନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।

୧୯୮୪ରେ, ୟୁରୋମୋନି ମାଗାଜିନ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଯିଏ ସାତଥର ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପରିଚାଳନା କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ
ତାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ରାଜନେତାଙ୍କ ଏଭଳି ରେକର୍ଡ ନାହିଁ ।  ସେ ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଯିଏ ଚାରି ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଯଥା ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ, ବୈଦେଶି ଏବଂ ଅର୍ଥ ବିଭାଗ ସମ୍ଭାଳିଛନ୍ତି ।

ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର କିଛି ଦିଗକୁ ଡାଏରୀରେ ଲେଖି ରଖିଛନ୍ତି, ଯଦି ଏହାର ପୃଷ୍ଠା ଲେଉଟାଇବା ତେବେ ଏଥିରେ ରାଜନୀତିର ଅନେକ ଜଟିଳ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଥାଇପାରେ ।