)
500 rupee notes: ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2,000 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಹೊಸ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ನಕಲಿ ಕರೆನ್ಸಿ 500 ರೂ. ನೋಟು.
೨೦೨೪-೨೫ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸರಣಿಯ ೫೦೦ ರೂ. ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೭,೭೨೨ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. 2022-23ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 91,110 ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. 2023-24ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 85,711 ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1,17,722 ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.
ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ 2,000 ರೂ. ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾದ ನಂತರ, ನಕಲಿ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ನಕಲಿ 2,000 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. 2022-23ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 9,806 ರಷ್ಟಿದ್ದ ನಕಲಿ 2,000 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2023-24ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 26,035 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆದರೆ 2024-25ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 3,508 ಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಈ ದತ್ತಾಂಶವು ನಕಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ 2,000 ರೂ. ನೋಟುಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ 500 ರೂ. ನೋಟಿನತ್ತ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಣ್ಣ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. 2020-21ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1,10,736 ರೂ. ನಕಲಿ 100 ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2024-25ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 51,069 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 200 ರೂ. ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 24,245 ರಿಂದ 32,660 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. 2021-22ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖಬೆಲೆಯ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 2,17,396 ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳ ಹೊಸ ಸರಣಿಯು ಈಗ ನಕಲಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, 2024-25ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸರಣಿಯ 500 ರೂ. ನೋಟುಗಳು ಕೇವಲ ಐದು ಬಾರಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಬಹುತೇಕ ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ.
ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1934 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಕಲಿಗಾರರಿಂದ ಮುಂದೆ ಉಳಿಯಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.