)
ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ 'ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ' ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೀಮೇಶ್ವರ ವ್ರತ, ಸತಿ ಸಂಜೀವಿನಿ ವ್ರತ, ಗಂಡನ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಂಭ ವ್ರತ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ಗರಿಮೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸೌಖ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂನಿಮಿತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಆಚರಿಸುವುದೇಕೆ?
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಿವಾಹಿತ ಯುವತಿಯರು ಉತ್ತಮ ಗುಣವುಳ್ಳ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಪಿತೃತರ್ಪಣಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ತಲುಪಿ, ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ಈ ವ್ರತವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಭೀಮನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಸಂನಿಮಿತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಭೀಮನು ರಾಕ್ಷಸನಾದ ಬಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ದಿನವೂ ಇದೇ ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದಿನ ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಶೈವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ:
ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ರೋಚಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ವೈಭವದಿಂದ ಮದುವೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ರಾಜನೊಬ್ಬ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ. ಆದರೆ, ರಾಜಕುಮಾರ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮೃತಪಟ್ಟ. ರಾಜನ ಆದೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರನ ಶವದೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮದುವೆಯಾದ ದಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಶವವನ್ನು ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಆಗ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಸುರಿದು, ಎಲ್ಲರೂ ಓಡಿಹೋದರು. ಆದರೆ, ಆ ಹುಡುಗಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಕುಳಿತಳು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದರು. ಈ ಕಥೆಯಿಂದ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಚರಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನ:
ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಮಂಗಳ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಪಂಚಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಳಿಕಾಂಬಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕರಿಗಡುಬು, ತಂಬಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆ, ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರಿಂದ 'ಭಂಡಾರ' (ಕರಿಗಡುಬಿನೊಳಗೆ ನಾಣ್ಯ ಇರಿಸಿದ ಭಕ್ಷ್ಯ) ಒಡೆಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಪಾದವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಪೂಜಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ: ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ', ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಕೊಡೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ' ಅಥವಾ 'ಅಳಿಯನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮಾವನ ಮನೆಯವರು ತಮ್ಮ ಅಳಿಯನಿಗೆ ಛತ್ರಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
ಮಹತ್ವ: ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕುಟುಂಬದ ಒಡನಾಟ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯೂ ಹೌದು. ಈ ದಿನ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸಂತಾನ, ಆಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಜಾನಪದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೀಮನು ಯಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ಈ ದಿನ ವ್ರತ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುವ ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಈ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು, ಎಲ್ಲರೂ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.