1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತೆ ಗೊತ್ತಾ..? ಮೌಲ್ಯದ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ ಹಿಂದಿರುವ ಪರಿಶ್ರಮ ಹೆಚ್ಚು

1 rupee coin: ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಬಸ್ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯ ಬಹಳ ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿದೆ. ಆದ್ರೆ ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ, ಈ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.

2018ರ ಆರ್‌ಟಿಐ ಪ್ರಕಾರ, 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸರಾಸರಿ ₹1.11 ವೆಚ್ಚ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ಸರ್ಕಾರ 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರಲು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣದುಬ್ಬರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈಗ (2025ರ ವೇಳೆಗೆ) ಈ ವೆಚ್ಚ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಸ 21.93 ಮಿಲಿಮೀಟರ್, ದಪ್ಪ 1.45 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ತೂಕ 3.76 ಗ್ರಾಂ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಗತ್ಯ. ಹೋಲಿಕೆಗೆ, ₹2 ನಾಣ್ಯ ತಯಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹1.28, ₹5 ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ₹3.69 ಮತ್ತು ₹10 ನಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ₹5.54 ವೆಚ್ಚ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಅದರ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಟಂಕಸಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನಂತರ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೂಲಕ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. 2017ರಲ್ಲಿ 90 ಕೋಟಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, 2018ರಲ್ಲಿ ಇದು 63 ಕೋಟಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಈಗ UPI, PhonePe, Google Pay ಮುಂತಾದ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತಗಳಿಗೂ ಪಾವತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. QR ಕೋಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿ ಪಾವತಿಸುವ ಸುಲಭತೆ ನಾಣ್ಯಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ನೋಟುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಖರ್ಚು ಇದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ₹10ರ 1000 ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ₹960 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ₹500 ನೋಟಿನ 1000 ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಕೇವಲ ₹2290 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಲಾಭದಾಯಕ.

ಒಮ್ಮೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ₹2000 ನೋಟಿನ ಮುದ್ರಣ ವೆಚ್ಚ ಪ್ರತಿ ನೋಟಿಗೆ ₹4 ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪುಹಣ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆರ್‌ಬಿಐ ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯ ಇನ್ನೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಈ ನಾಣ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ದೊಡ್ಡದು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ, 1 ರೂಪಾಯಿ ನಾಣ್ಯದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏನು ಬರುವುದು ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೂ ಕುತೂಹಲದ ವಿಷಯ.