Explainer: ಸ್ವಾತಂತ್ರಪೂರ್ವ ಭಾರತದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಜಾತಿ ಗಣತಿ ನಡೆದು ಬಂದ ಬಗೆ..! 

History of Caste Census: ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈಗ ನಾವು ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದ ಜಾತಿ ಗಣತಿ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಆರಂಭವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. 1871-72ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಜಾತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು. ಈ ಗಣತಿಗಳು ಜಾತಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದವು.1901ರ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದು ವಿವಾದಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲು ಗಣತಿಯನ್ನು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. 1931ರ ಜನಗಣತಿಯು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೊನೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಗಣತಿಯು ಜಾತಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಗಳ ರಚನೆಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಜಾತಿಗಳ ಗುರುತಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

ಫೋಟೋ ಕೃಪೆ: X

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಜಾತಿ ಗಣತಿ

1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಕುರಿತು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ, ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಗಣತಿಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, 1951ರಿಂದ ಜನಗಣತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ST) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.1970 ಮತ್ತು 1980ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಲವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (OBC) ಮೀಸಲಾತಿಯ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ. 1980ರಲ್ಲಿ, ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗವು OBCಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 27ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಈ ಶಿಫಾರಸು 1990ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಅಗತ್ಯವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಒತ್ತಿಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಏಕೆಂದರೆ OBCಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಖರ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲದೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.

2011ರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಗಣತಿ (SECC)

ದಶಕಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, 2011ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಗಣತಿ (SECC) ನಡೆಸಿತು. ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. SECC ಯ ಉದ್ದೇಶವು ಜಾತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು, ಇದರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಜಾತಿಗಳ ಗುರುತಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ, ಉಪ-ಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶದ ನಿಖರತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, SECC ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮ

ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಇದು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ. ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿಗಳು ಜಾತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಗಣತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.2021ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ OBC ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವವರು, ಜಾತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಸವಾಲುಗಳು

ದತ್ತಾಂಶದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪ-ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ: ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ: ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಜಾತಿವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೊರತೆಗಳು: SECC 2011ರಂತಹ ಗಣತಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು, ಇದು ದತ್ತಾಂಶದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು.

ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ:

ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವಿಕೆ: ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶವು ಮೀಸಲಾತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ: ಇದು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ: ಜಾತಿಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

2025ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನವರೆಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜಾತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿವೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದು ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಜಾತಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಾದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಖರತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಒಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಮತೋಲನದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.ಭಾರತದ ಜಾತಿ ಗಣತಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪಯಣವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಜಾರಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜಾತಿ ಗಣತಿಯು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕರ್ನಾಟಕ, ದೇಶ, ವಿದೇಶ, ಮನರಂಜನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರೋಗ್ಯ, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮ,  ಕ್ರೀಡೆ, ಕ್ರೈಂ, ವೈರಲ್, ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಈಗಲೇ ನಮ್ಮ ಜೀ ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ...
Android Link - https://bit.ly/3AClgDd
Apple Link - https://apple.co/3wPoNgr
ನಮ್ಮ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಬ್ ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಆಗಲು 
Twitter Link - https://bit.ly/3n6d2R8
Facebook Link - https://bit.ly/3Hhqmcj 
Youtube Link - https://www.youtube.com/live/RNn4I7iIaYE?si=3G4W5dh0oCdFnu-T
Instagram Link -  https://bit.ly/3LyfY2l 
Sharechat Link - https://bit.ly/3LCjokI 
Threads Link-  https://www.threads.net/@zeekannadanews 
WhatsApp Channel- bit.ly/46lENGm ಲಿಂಕ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ.

ನಿಮ್ಮ ಜೀ ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್‌ ಈಗ: Zee5ನಲ್ಲೂ ಜೀ ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್‌ ಲಭ್ಯ 
Sun Direct-292 
TATA PLAY- 1664 
JIO TV-1334 
NXT Digital-30 
IN-CABLE-30 
U-Digital-162 
GTPL-17 
Rockline Telecommunications ಬೆಂಗಳೂರು-42
 V4 Digital Infotech ಮಂಗಳೂರು-628
Malanad infotech Pvt Ltd-56 
Metrocast ಬೆಂಗಳೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ-830 ಲಭ್ಯ