ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾರ ಫೋಟೋ ಇತ್ತು ಗೊತ್ತಾ? ಈ ಸತ್ಯ ಕೇವಲ ತಿಳಿದಿರುವುವುದ ಶೇಕಡಾ 1 ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ..

RBI currency history: ಇಂದು ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೇಬಿನಿಂದ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟು ತೆಗೆದಾಗ, ಮೊದಲು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಗು. ಅದು 10 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಾಗಲಿ ಅಥವಾ 500 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಾಗಲಿ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಫೋಟೋ ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ತಪ್ಪು. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ, ಗಾಂಧಿಯವರ ಫೋಟೋ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.  

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿದೇಶಿ ರಾಜರ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು, ದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 1947 ರವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೋಟುಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ, ರಾಜ ಜಾರ್ಜ್ VI ರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರವೂ, ಈ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇದೇ ಮಂದುವರೆದಿತ್ತು.   

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಬದಲಾವಣೆ: 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದರೂ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ತನ್ನ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪರಿಚಯಿಸಲಿಲ್ಲ. 1949 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ನೋಟನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಈ ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭವು ಭಾರತೀಯ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಖ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.  

ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳು 1950 ಮತ್ತು 1980 ರ ನಡುವೆ, ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 2 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಆರ್ಯಭಟನ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು. 5 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ರೈತ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವಿತ್ತು. 10 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಅಥವಾ ನವಿಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 20 ರೂಪಾಯಿ ನೋಟಿನಲ್ಲಿ ಕೊನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಚಕ್ರವಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದವು.  

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಫೋಟೋ ಮೊದಲು ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು?  ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಫೋಟೋ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, 1969 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನೋಟುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಾಗ್ರಾಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಭಂಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ 1996 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸರಣಿ"ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಫೋಟೋ ಈ ವರ್ಷದಿಂದಲೇ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದರ ನಂತರ, 5, 10, 20, 50, 100, 500 ಮತ್ತು 1000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಫೋಟೋ ಕಡ್ಡಾಯವಾಯಿತು.

ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಫೋಟೋವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದವರ್ಯಾರು?  ಅನೇಕ ಜನರು ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸ್ಕೆಚ್ ಅಥವಾ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಲ್ಲ. ಅದು ಗಾಂಧೀಜಿಯ ನಿಜವಾದ ಫೋಟೋ. 1946 ರಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿ ಆಗಿನ ವೈಸ್ರಾಯ್ ಹೌಸ್ (ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ) ಗೆ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಅಪರಿಚಿತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರೊಬ್ಬರು ಅವರು ನಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಫೋಟೋವನ್ನು ತೆಗೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಫೋಟೋವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿತ್ರ ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, 1996 ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಫೋಟೋವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿವಿಧ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನೋಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.