Career After 12th: बारावीनंतर मर्चेंट नेव्हीमध्ये नोकरी कशी मिळते? किती मिळतो पगार? सर्वकाही जाणून घ्या!

मर्चेंट नेव्ही

Career After 12th: मर्चेंट नेव्ही हे एक आकर्षक करियर क्षेत्र आहे, जिथे समुद्रमार्गे माल आणि प्रवाशांची वाहतूक केली जाते. जगातील 90 टक्के व्यापार या सेवेवर अवलंबून आहे. भारतासारख्या देशात बंदरांद्वारे रोज क्रूड ऑइल, वाहने, धान्य आणि दैनंदिन वस्तूंची आयात-निर्यात होते. हे क्षेत्र व्यावसायिक असून देशाच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या भारतीय नौदलापासून वेगळे आहे. मर्चेंट नेव्हीमध्ये पगार, पदोन्नती आणि संधी खासगी कंपन्यांवर अवलंबून असतात. याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया. 

Add Zee News as a Preferred Source

मर्चेंट नेव्ही म्हणजे काय? 

मर्चेंट नेव्ही ही एक व्यावसायिक सेवा आहे जी देशांदरम्यान समुद्रमार्गे माल आणि प्रवाशांची वाहतूक करते. ही सेवा सैनिकी नाही, तर पूर्णपणे व्यावसायिक आहे. भारतीय नौदल देशाच्या संरक्षणासाठी असते, तर मर्चेंट नेव्ही व्यापारावर केंद्रित असते. यात जहाजांवर काम करून जगभर फिरण्याची संधी मिळते आणि करियरमध्ये वेगवान वाढ होते.

मर्चेंट नेव्ही आणि भारतीय नौदलातील फरक

मर्चेंट नेव्ही व्यावसायिक आहे, जिथे पगार आणि पदोन्नती खासगी कंपन्यांद्वारे ठरवली जातात. भारतीय नौदल सरकारी आहे आणि संरक्षणाशी संबंधित आहे. मर्चेंट नेव्हीमध्ये जहाजे माल वाहतुकीसाठी असतात, तर नौदल युद्ध आणि सुरक्षाासाठी कार्यरत असते. दोन्ही क्षेत्रे समुद्राशी संबंधित असले तरी उद्देश वेगळे आहेत.

मर्चेंट नेव्हीमध्ये नोकरी कशी मिळवावी? 

दहावी किंवा बारावी नंतर डायरेक्टरेट जनरल ऑफ शिपिंग (डीजीएस) मंजूर संस्थांमधून कोर्स करा. डेक, इंजिन किंवा जीपी रेटिंग विभागात रुची असल्यास निवडा. डिग्री कोर्ससाठी इंडियन मॅरिटाइम युनिव्हर्सिटीची प्रवेश परीक्षा द्या. कोर्स पूर्ण झाल्यानंतर वैद्यकीय तपासणी आणि कंटिन्यूअस डिस्चार्ज सर्टिफिकेट (सीडीसी) मिळवा. त्यानंतर शिपिंग कंपन्यांमध्ये अर्ज करा किंवा कॅम्पस प्लेसमेंटद्वारे ट्रेनी किंवा कॅडेट म्हणून सुरुवात करा.

बारावी नंतर करियर कसे घडवावे? 

बारावी नंतर अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. जीपी रेटिंग कोर्स करून लवकर नोकरी मिळवता येते. डेक विभागात जहाज हाताळणी आणि नेव्हिगेशनसाठी डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स (१ वर्ष) किंवा बीएससी इन नॉटिकल सायन्स (3 वर्षे) करा. इंजिन विभागात मशिनरी आणि तांत्रिक कामासाठी बीटेक इन मरिन इंजिनियरिंग (4 वर्षे) किंवा ग्रॅज्युएट मरिन इंजिनियरिंग (जीएमई, 1 वर्ष) कोर्स निवडा.

जीपी रेटिंग कोर्स 

हा प्रवेश स्तराचा कोर्स आहे, जो दहावी किंवा बारावी नंतर 6 महिने चालतो. यानंतर जहाजाच्या डेक किंवा इंजिन विभागात सहाय्यक म्हणून काम सुरू करता येते. हा कोर्स लवकर नोकरी मिळवण्यासाठी उत्तम आहे आणि कमी वेळात करियर सुरू करण्यास मदत करतो.

डेक विभाग

जहाज हाताळणी आणि नेव्हिगेशनमध्ये रुची असल्यास हा विभाग निवडा. डेक कॅडेट म्हणून सुरुवात करा, अनुभव आणि परीक्षांनंतर थर्ड ऑफिसर, सेकंड ऑफिसर आणि कॅप्टनपर्यंत पोहोचता येते. यासाठी बारावी नंतर डिप्लोमा किंवा डिग्री कोर्स आवश्यक आहेत.

इंजिन विभाग

मशिन, इंजिन आणि तांत्रिक कामात रुची असल्यास मरिन इंजिनियरिंग निवडा. ज्युनियर इंजिनियर म्हणून सुरुवात करा, अनुभवाने चीफ इंजिनियरपर्यंत वाढ होते. इलेक्ट्रिकल किंवा इलेक्ट्रॉनिक्स पार्श्वभूमी असल्यास इलेक्ट्रो टेक्निकल ऑफिसर (ईटीओ) कोर्स करून जहाजावरील इलेक्ट्रॉनिक सिस्टम हाताळता येते.

पगार आणि करियर वाढ

मर्चेंट नेव्हीमध्ये पगार आकर्षक आहेत. सुरुवातीला डेक कॅडेट, जीपी रेटिंग किंवा ज्युनियर इंजिनियरला 30 हजार ते 60 हजार रुपये मासिक मिळतात. अनुभवाने ऑफिसर पदावर 1 लाख ते 3 लाख रुपये पर्यंत पोहोचता येते. कॅप्टन किंवा चीफ इंजिनियरला 8 लाख ते 15 लाख किंवा त्याहून अधिक मिळू शकतात. पगार जहाज प्रकार, अनुभव आणि कंपनीवर अवलंबून असतो.