Food in History: एका मिठाई विक्रेत्याच्या चुकीमुळे तयार झाला ओडिशाचा प्रसिद्ध छेना पोडा! जाणून घ्या भगवान जगन्नाथांच्या नैवेद्याची गोष्ट

How Chhena Poda Was Created: ओडिसा म्हंटलं की भगवान जगन्नाथ डोळ्यासमोर येतात. पण यासोबत ओडिसामधील  छेना पोडा ही मिठाईही तेवढीच प्रसिद्ध आहे. अनेकांच्या आवडीचा हा पदार्थ कसा तयार झाला हे फारच रंजक आहे. चला आज पण  छेना पोडा ही मिठाई नेमकी कशी कुठून आली, तयार झाली याबद्दल अधिक जाणून घेऊयात.छेना पोडा ही ओडिशाची ओळख बनलेली एक पारंपरिक आणि अतिशय खास मिठाई आहे. ओडिशा या राज्याच्या खाद्यसंस्कृतीत या पदार्थाला विशेष स्थान आहे. विशेष म्हणजे, भगवान जगन्नाथ यांना अर्पण केल्या जाणाऱ्या नैवेद्यातही या मिठाईचा समावेश होतो, त्यामुळे तिचे धार्मिक महत्त्वही तितकेच मोठे आहे. पण या गोड पदार्थामागची गोष्ट ऐकली तर ती आणखीच रंजक वाटते.

कोणी तयार केली छेना पोडा मिठाई?

छेना पोडा ही एखाद्या प्रसिद्ध शेफने तयार केलेली रेसिपी नाही, तर एक साधा योगायोग होता. 20व्या शतकात नयागढ या छोट्याशा शहरात या मिठाईचा जन्म झाला. स्थानिक हलवाई सुदर्शन साहू यांना याचे श्रेय दिले जाते. सांगितले जाते की, एके रात्री त्यांच्या दुकानात मोठ्या प्रमाणात छेना शिल्लक राहिला होता. तो वाया जाऊ नये म्हणून त्यांनी त्यात साखर आणि काही साधे घटक मिसळले आणि ते मिश्रण गरम असलेल्या ओव्हनमध्ये ठेवून दिले.

रात्रभर ते मिश्रण तसेच राहिले आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी जेव्हा त्यांनी ओव्हन उघडला, तेव्हा त्यांच्या समोर एक नवीनच गोड पदार्थ तयार झाला होता. वरून थोडा भाजलेला, आतून मऊ आणि गोड असा पदार्थ तयार झाला. हा स्वाद इतका वेगळा होता की तो लगेच लोकांच्या पसंतीस उतरला. अशा प्रकारे एका छोट्या प्रयोगातून छेना पोडाचा जन्म झाला आणि हळूहळू तो संपूर्ण ओडिशामध्ये लोकप्रिय झाला.

नाव कस मिळालं?

या मिठाईच्या नावातच तिचे वैशिष्ट्य दडलेले आहे. ‘छेना’ म्हणजे दूधापासून बनवलेला ताजा पनीरसारखा पदार्थ आणि ‘पोडा’ म्हणजे भाजलेला. म्हणजेच, छेना पोडा म्हणजे भाजलेला छेना, एक साधी पण अनोखी कल्पना.

कसं बनवलं जातं छेना पोडा?

छेना पोडा बनवण्याची पारंपरिक पद्धत आजही तशीच जपली जाते. ताज्या छेनामध्ये साखर, रवा आणि कधीकधी वेलचीसारखे सुगंधी घटक मिसळले जातात. हे मिश्रण सालाच्या पानांमध्ये गुंडाळले जाते, ज्यामुळे त्याला एक खास धुरकट सुगंध मिळतो. नंतर ते मंद आचेवर बेक केले जाते, जोपर्यंत बाहेरून सोनेरी तपकिरी आणि कुरकुरीत थर तयार होत नाही. आतून मात्र हा पदार्थ मऊ आणि रसाळ राहतो, याच विरोधाभासामुळे त्याची चव खास बनते.

दुकानातून पोहचला मंदिरांपर्यंत... 

काळाच्या ओघात छेना पोडा केवळ दुकानांपुरता मर्यादित राहिला नाही, तर मंदिरांपर्यंत पोहोचला. पुरीतील जगन्नाथ मंदिरात दिल्या जाणाऱ्या ‘छप्पन भोगा’मध्ये त्याचा समावेश झाला. आज प्रत्येक ओडिया व्यक्तीसाठी हा पदार्थ केवळ मिठाई नसून त्यांच्या संस्कृतीचा आणि भावनांचा एक भाग आहे. कधी साखरेसह, तर कधी गुळाच्या चवीत अशा  वेगवेगळ्या प्रकारांमध्ये आजच्या काळात छेना पोडा मिळतो. त्याची लोकप्रियता इतकी वाढली आहे की त्याला GI टॅग मिळण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. हा टॅग मिळाल्यास या मिठाईची ओळख आणि वारसा अधिकृतपणे जपला जाईल.

एकूणच, एका छोट्याशा चुकीतून जन्माला आलेली ही मिठाई आज ओडिशाच्या परंपरेचा आणि अभिमानाचा गोड प्रतीक बनली आहे.