 "कडक कायदे असूनही खुनासारखे गुन्हे का थांबत नाहीत? सराईत गुन्हेगार नसूनही करतायेत लोक गुन्हे? जाणून घ्या")
)
Mental health awareness crime prevention: देशभरात अलीकडच्या काळात घडलेल्या काही गाजलेल्या हत्या प्रकरणांनी समाजाला हादरवून सोडले आहे. विशेष म्हणजे, अनेक प्रकरणांमध्ये आरोपी हे सराईत गुन्हेगार नसून सामान्य आयुष्य जगणारे लोक असल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे प्रश्न केवळ गुन्ह्याचा राहत नाही, तर अशा टोकाच्या निर्णयापर्यंत एखादी व्यक्ती कशी पोहोचते, हा अधिक महत्त्वाचा ठरतो. मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, हत्या हा बहुतांश वेळा एका क्षणात घेतलेला निर्णय नसतो. त्यामागे अनेक दिवस, महिने किंवा कधी कधी वर्षानुवर्षे साचलेला राग, तणाव, असुरक्षितता, नातेसंबंधांतील तुटलेपणा किंवा नियंत्रण गमावल्याची भावना असू शकते.
आज प्रत्येक घटना काही मिनिटांत सोशल मीडियावर पोहोचते. गुन्ह्यांच्या बातम्या, व्हिडिओ किंवा चर्चांचा सातत्याने संपर्क काही लोकांमध्ये हिंसक घटनांबद्दलची संवेदनशीलता कमी करू शकतो. तज्ज्ञांच्या मते, यामुळे गुन्हे थेट घडतात असे म्हणता येणार नाही; पण आधीपासून अस्थिर मानसिक स्थिती असलेल्या व्यक्तींवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
अनेक लोक वैयक्तिक अडचणी, कौटुंबिक वाद किंवा मानसिक तणाव याबद्दल कोणाशीही बोलत नाहीत. समस्या मनातच दाबून ठेवली जाते आणि त्यातून चिडचिड, आक्रमकता किंवा सूडाची भावना वाढत जाते. योग्य वेळी संवाद किंवा समुपदेशन मिळाले असते, तर अनेक गंभीर घटना टाळता आल्या असत्या, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
आजच्या स्पर्धात्मक जीवनात अपयश, नकार किंवा नात्यातील तुटणं अनेकांना सहज स्वीकारता येत नाही. स्वतःच्या अपेक्षा पूर्ण न झाल्यास काही व्यक्तींमध्ये अहंकार दुखावल्याची भावना निर्माण होते. विशेषतः नातेसंबंधांतील मतभेद, मालमत्तेचे वाद किंवा व्यावसायिक स्पर्धा काही वेळा गंभीर संघर्षात बदलू शकतात.
काही आरोपींना आपल्या समस्येवर हिंसाच हा शेवटचा उपाय असल्याचे वाटू लागते. प्रत्यक्षात हा भ्रम असतो. मतभेद, नात्यातील तणाव किंवा आर्थिक वाद यावर कायदेशीर आणि सामाजिक मार्ग उपलब्ध असतानाही काही जण चुकीचा निर्णय घेतात. त्या क्षणी त्यांना परिणामांपेक्षा स्वतःचा राग किंवा सूड महत्त्वाचा वाटतो.
भारतात मानसिक आरोग्याबाबत अजूनही खुलेपणाने चर्चा होत नाही. नैराश्य, तीव्र तणाव, व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित काही मानसिक समस्या किंवा भावनिक अस्थिरता यावर वेळेत उपचार न झाल्यास त्याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. प्रत्येक मानसिक तणावग्रस्त व्यक्ती हिंसक होते, असे नाही; मात्र काही प्रकरणांमध्ये उपचारांचा अभाव धोकादायक ठरू शकतो.
गुन्हे कमी करण्यासाठी कठोर कायदे आवश्यक आहेतच, पण त्यासोबत मानसिक आरोग्य सेवा अधिक सहज उपलब्ध होणे, कौटुंबिक संवाद वाढवणे, शाळा-महाविद्यालयांमध्ये भावनिक शिक्षणावर भर देणे आणि वाद सोडवण्याच्या सकारात्मक पद्धती विकसित करणेही तितकेच गरजेचे आहे. समाजाने मानसिक आरोग्य, समुपदेशन आणि भावनिक आधार याकडे गांभीर्याने पाहिले, तर अशा अनेक घटना टाळण्यास मदत होऊ शकते.
हत्या हा केवळ कायद्याचा विषय नाही; तो सामाजिक, मानसिक आणि कौटुंबिक घटकांशीही जोडलेला आहे. त्यामुळे गुन्हे रोखण्यासाठी शिक्षा जितकी महत्त्वाची आहे, तितकीच समाजाची मानसिकता बदलणे आणि योग्य वेळी मदतीची व्यवस्था निर्माण करणेही आवश्यक आहे.
