Diwali Padwa 2025 : बलिप्रतिपदा म्हणजे काय?; पाडव्याच्या दिवशी पत्नी पतीचं औक्षण का करते?, हा मुहूर्त चुकवू नका अन्यथा...

Diwali Padwa 2025 : दिवाळी हा पाच सणाचा एक सण आहे. लक्ष्मीपूजनानंतर येणारा सण म्हणजे बलिप्रतिपदा आहे. बलिप्रतिपदा या सणाला दिवाळी पाडवा या नावाने ओळखला जातो. यादिवशी पत्नी आपल्या पतीचं औक्षण करते. पती पत्नीमधील गोड नात्याचा आणि दिवाळीचा काय संबंध आहे. बलिप्रतिपदा म्हणजे काय हे तुम्हाला माहितीये का? धार्मिक पौराणिक आख्यायिकानुसार पाडव्याच्या दिवशी पंचरंगी रांगोळीने बळीची प्रतिमा काढून तिची पूजा करण्यात येते. ‘इडा, पीडा टळो आणि बळीचे राज्य येवो’ अशी प्रार्थना याजिवशी करण्यात येते. हिंदू पंचांगानुसार 22 ऑक्टोबर 2025 रोजी, बलिप्रतिपदा साजरी करण्यात येणार आहे. 

पाडव्याच्या दिवशी पत्नी पतीचं औक्षण का करते? 

धार्मिकशास्त्रानुसार सत्यवान सावित्री, या दिवशी महासती पातिव्रत्य धर्माचं स्मरण म्हणून दिवाळी पाडवा साजरा करण्याची परंपरा आहे. बलिप्रतिपदा म्हणजे पाडवा हा नव्या गोष्टींची, उपक्रमांची म्हणजेच नव्याची सुरुवात असते. विक्रम संवत कालगणेचा या दिवसापासूनच केली जाते. या मागील एक आख्यायिका अशी आहे की, उज्जैनचा राजा विक्रम आदित्य शतांचं आक्रमण परतून लावलं होतं. त्यांचा पाडव केला म्हणून या विजयाचं प्रतिक म्हणून विक्रम संवत कालगणाना सुरु केली. 

म्हणूनच दिवाळी पाडवा हा व्यापाऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. त्यांच्यासाठी नवीन आर्थिक वर्ष सुरू मानली जाते. हिशेबाच्या नव्या वह्यांची हळद-कुंकू, अक्षता, फुलं वाहून पूजा करून व्यापारी नवीन वर्षाचा प्रारंभ करता. 

तर दुसरीकडे बळी राजाने भगवान विष्णूचा अवतार असलेल्या वामनाची गोष्टी तुम्हाला माहिती आहे. विष्णूंची लिला पाहून पत्नी आणि देवी लक्ष्मी प्रसन्न झाली. त्यांनी पती विष्णूची औवाळणी केली आणि विष्णूंनी तिला ओवाळणी दिली. तेव्हा पासून पाडव्याचा सण सुरु झाला. 

दिवाळी पाडवा शुभ मुहूर्त

शुभ मुहूर्त सकाळी सूर्योदयापासून ते सकाळी 9.30 वाजेपर्यंत
दुसरा शुभ मुहूर्त सकाळी 10.56 वाजल्यापासून ते दुपारी 12.23 वाजेपर्यंत
तिसरा शुभ मुहूर्त संध्याकाळी 4.24 वाजल्यापासून ते 6.09 वाजेपर्यंत

बलिप्रतिपदेची पौराणिक कथा

बलिप्रतिपदा म्हणजे केवळ सण किंवा परंपरा नाही यामागे एक पौराणिक आख्यायिका आहे. त्यानुसार पार्वतीने महादेवांना या दिवशी द्युत खेळात हरवले म्हणून या दिवसाला ‘द्युत प्रतिपदा’ असं म्हटलं जातं. बलिप्रतिपदेचा मुख्य पात्र म्हणजे असुरांचा राजा बळी, जो प्रल्हादाचा नातू आणि विरोचनाचा पुत्र होता. राक्षसकुळात जन्म घेतला तरीही बळीराजा चारित्र्यवान आणि प्रजेचा हित पाहणारा होता. त्याचा दानशूरपण आणि प्रजा-हिताची भावना प्रसिद्ध होती.

पुढे बळीराजाच्या वाढत्या सामर्थ्यामुळे देवसत्तेचा प्रश्न निर्माण झाला. त्याने एक यज्ञ केला आणि त्यानंतर दान देण्याची प्रथा राबवली. या यज्ञात भगवान विष्णूंनी वामनावतार धारण करून बटूवेशात बळीराजासमोर उभे राहिले. वामनाने त्याच्याकडून तीन पावले भूमी मागितली. वचन दिल्यामुळे बळीराजाने दान दिले; त्यावेळी वामन अवतारी विष्णूंनी प्रचंड रूप धारण करून स्वर्ग आणि पृथ्वी व्यापली. तिसरे पाऊल ठेवण्यास जागा शिल्लक न राहिल्याने बळीराजाने मस्तक पुढे केले, आणि वामनाने त्याच्या डोक्यावर पाऊल ठेवून त्याला पाताळ लोकांचे राज्य दिले.

बळीराजा गर्विष्ठ होता, तरीही दानशूरपणामुळे त्याला वरदान मिळाले की, कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला लोक त्याची पूजा करतील. या दिवशी लोक ‘इडा, पीडा टळो आणि बळीचे राज्य येवो’ अशी प्रार्थना करतात. तसेच फटाके फोडणे आणि दीपोत्सव साजरा करणे हाही भाग असतो. 

(Disclaimer - या ठिकाणी दिलेली माहिती ज्योतिष शास्त्रावर आधारित असून ती केवळ माहितीसाठी दिली जात आहे. झी 24 तास या गोष्टींना दुजोरा देत नाही. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी संबंधित विषयातील तज्ज्ञांचा सल्ला अवश्य घ्या.)