हिमालयाच्या आकाशात दिसला लाल भडक रंगाचा भयानक प्रकाश! 1144 दिवसांनी संशोधकांनी याचे रहस्य उलगडले

Mysterious glowing Red Sprites Lightning Appears Over Himalayas : तीन वर्षांपूर्वी हिमालयाच्या आकाशात  लाल भडक रंगाचा भयानक प्रकाश दिसला होता. लाल रंगाचे जवळपास 105 खांब दिसले होते.  या रहस्यमयी प्रकाशामुळे खळबळ उजडाली होती. वैज्ञानिक देखील हा लाल रंगाचा प्रकाश पाहून अचंबित झाले होते. अखेर  1144 दिवसांनी संशोधकांनी या लाल रंगाच्या खांबांचे  रहस्य उलगडले आहे. 

जो एंजेल अन आणि शुचांग डोंग या दोन चिनी खगोल छायाचित्रकारांनी त्यांच्या कॅमेऱ्यात हा लाल रंगाचा रहस्यमयी प्रकाश कैद केला होता. 19 मे 2022 रोजी हिमालयावर चमकणाऱ्या प्रकाशाच्या रेषा काय होत्या आणि त्यामागील रहस्य काय होते हे शास्त्रज्ञांनी उघड केले आहे.  दक्षिण तिबेटी पठाराच्या वर, पवित्र पुमोयोंगचुओ तलावाजवळ, आकाशात लाल रंगाचे 105 उंच खांब चमकताना दिसत होते. आकाशात हे आश्चर्यकारक दृश्य पाहून सोशल मीडियावरील प्रत्येकजण आश्चर्यचकित झाला. 

हिमालयीन आकाशात दिसणाऱ्या प्रकाशाचे शास्त्रज्ञांनी 'रेड स्प्राइट्स' असे वर्णन केले आहे. ही एक प्रकारची वीज आहे जी अत्यंत दुर्मिळ आहे. सहसा ती ढगांच्या खूप वर, पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून 65-90 किमी उंचीवर आढळते. काही क्षणांसाठी लाल रंगाच्या विजेचे चमक असते.  कधीकधी त्याच्या वरच्या भागात हिरव्या रंगाच्या रेषा देखील दिसतात. 
चिनी खगोल छायाचित्रकारांनी 105 लाल परग्रहांचे फोटो काढले नाहीत तर 6 दुय्यम जेट्स आणि चार 'घोस्ट प्लॅनेट' देखील रेकॉर्ड केले आहेत. असे म्हटले जात आहे की आशिया खंडात प्रथमच दिसले आहेत. 

शास्त्रज्ञांना त्यांच्या संशोधनात असे आढळून आले की ढगांच्या वरून जमिनीवर येणाऱ्या अत्यंत शक्तिशाली विजेमुळे हा लाल प्रकाश निर्माण झाला. ही वीज एका प्रचंड वादळी प्रणालीपासून उद्भवली, ज्याला मेसोस्केल कन्व्हेक्टिव्ह कॉम्प्लेक्स असेही म्हणतात. जी गंगेच्या मैदानापासून तिबेटी पठारापर्यंत 2 लाख चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त क्षेत्र व्यापते.
स्प्राईटमुळे होणारी वीज बहुतेकदा सकारात्मक होती. त्यात 50 किलोअँपिअरपेक्षा जास्त उच्च शिखर प्रवाह होते. अमेरिकेच्या ग्रेट प्लेन्स आणि युरोपच्या किनारी भागात मोठ्या वादळांमध्ये अशा वीज सामान्यतः दिसतात.

हिमालयाच्या आकाशात काय दिसतंय हे शोधणं सोपं नव्हतं. पण, सुमारे तीन वर्षांचा अभ्यास केल्यानंतर शास्त्रज्ञांना ही गूढ गोष्ट सापडली. यासाठी शास्त्रज्ञांनी नवीन तंत्रांचा वापर केला. उपग्रहाच्या हालचाली आणि आकाशातील ताऱ्यांच्या स्थितीशी व्हिडिओ फ्रेम जुळवण्यात आली. यामुळे शास्त्रज्ञांना परग्रहांमागील वीज घटना ओळखण्यास मदत झाली. यामुळे सुमारे 70 टक्के परग्रह त्यांच्या प्रत्यक्ष वीज झटक्यांशी जोडता आले. म्हणजेच खरा स्रोत शोधता आला. तीन वर्षांनंतर शास्त्रज्ञांना हे गूढ उलगडण्यात यश आले आहे. यामुळे त्यांना भविष्यात वातावरण आणि पृथ्वी यांच्यातील ऊर्जा देवाणघेवाणीची प्रक्रिया समजून घेण्यास मदत होईल.