 "पृथ्वीपासून 220,000,000 किमी अंतरावर NASA ला गवसलं ब्रह्मांडाचं रहस्य; ते संकेत भारावणारे...")
NASA Space News : अंतराळ क्षेत्रासंदर्भातील कैक खुलासे नासानं आतापर्यंतच्या निरीक्षण आणि विविध अहवालांच्या माध्यमातून केलं आहे. आयएसएसवर असणाऱ्या अंतराळ विश्लेषक आणि संशोधकांच्या माध्यमातून नासा सातत्यानं पृथ्वीवर काही अशी माहिती पाठवत असतात जी कायमच थक्क करून जाते. इतकंच नव्हे, तर नासानं आतापर्यंतच्या मोहिमांच्या माध्यमातूनही रोव्हर आणि तत्सम प्रणालीच्या माध्यमातून अशी माहिती समोर आली आहे ज्यामध्ये अवकाशाचं रहस्यमयी विश्व नेमकं कशा पद्धतीनं अस्तित्वात आहे, तिथं नेमकं काय घडतंय याची माहिती मिळते.
नुकत्यात समोर आलेल्या माहितीनुसार नासाच्या पर्सिवियरंस रोव्हरनं आतापर्यंतचा मोठा उलगडा केला असूनस मंगळावर जीवसृष्टी असू शकते या सिद्धांतासोबत हा पुरावा जोडला जात आहे. जुलै 2024 मध्ये रोव्हरनं जेजेरो क्रेटरच्या ब्राईट एंजल भागामध्ये 'चेवाया फॉल्स'नावाच्या एका पर्वतासम आकृतीवरून मातीचे नमुने मिळवले. ज्यामध्ये खनिजासारखी रचना दिसून आली. हे नमुने पृथ्वीवरील सूक्ष्मजीवांशी संबंधित असल्याचं म्हटलं जात आहे.
नासाच्या रोव्हरला सापडलेल्या या नमुन्यांमध्ये विवियनाईट (लोह फॉस्फेट) आणि ग्रीगाइट (लोह सल्फाईड) असे घटक आढळले असून, सहसा हे घटक पाण्याचं अस्तित्वं असणाऱ्या आणि ऑक्सिजनची कमतरता असणाऱ्या पर्यावरणामध्ये आढळतात. या नमुन्यांमध्ये 'लिओपर्ड स्पॉट' दिसत असून, त्यामुळं इथं प्राचीन रासायनिक प्रक्रिया घडल्याचीही बाब नाकारता येत नाही. जीवसृष्टीशी या घटकांचा संबंध नसल्याचं नासानं स्पष्ट केलं असलं तरीही मंगळावर जीवसृष्टीचं अस्तित्वं होतं, आहे, असेल? अशा अनेक प्रश्नांच्या नजीक ही उकल संशोधकांना आणून सोडत आहे.
पर्सिवियरंन्स रोव्हरनं मंगळावर एक कोर ड्रील करत त्यामध्ये त्यांना एक वेगळ्या प्रकारटी माती सापडली, ज्यावरव वर्तुळाकार डाग होते. या थर असणाऱ्या मातीमध्ये लहान लहान गाठीसुद्धा आढळल्या. रोव्हरवर असणाऱ्या Sherloc आणि Pixl नं तेथील कार्बन, फॉस्फेट, लोह, सल्फर अशा संरचना हेरल्या.
जिथं खनिज रचना आणि नैसर्गिक घटक पृथ्वीवर जैविक प्रक्रियेसम दिसतात तिथंच या बाबतीत मात्र वैज्ञानिक पूर्णत: निष्कर्षांवर सुनिश्चित नसल्यानं अशा ठिकाणांच्या संशोधनाला संभाव्य बायोसिग्नेचर म्हणून संबोधलं जातं. अशा संशोधकांची पुन:पडताळणी करण्यासाठी नासा Confidence of Life Detection (CoLD) चा वापर करतं. दरम्यान, तर मंगळावर जीवसृष्टीचं अस्तित्वं सिद्ध झालं, तर पृथ्वीप्रमाणंच मंगळही कैक वर्षांपूर्वी सूक्ष्मजैवित क्रियांना आधार देत असू शकतो ही बाब समोर येईल. हा तो काळ असू शकतो जेव्हा जजेरो क्रेटरमध्ये नद्या आणि तलाव होते. या संशोधनातून प्राचीन काळात पाण्याचे स्त्रोत कुठं असू शकतात याचीही माहिती समोर येऊ शकते.
इथून पुढंही मंगळावर असणारा नासाचा पर्सिवियरंस रोव्हर मंगळावर त्याचं काम सुरू ठेवणार असून, आता पुढं नेमका काय उलगडा होतो हे पाहणं महत्त्वाचं ठरणार आहे.
नासाच्या पर्सिव्हरन्स रोव्हरने मंगळावर काय सापडले?
नासाच्या पर्सिव्हरन्स रोव्हरने जुलै 2024 मध्ये मंगळावरील जेजेरो क्रेटरच्या ब्राईट एंजल भागात 'चेवाया फॉल्स' नावाच्या खडकावरून मातीचे नमुने गोळा केले. या नमुन्यांमध्ये विवियनाईट (लोह फॉस्फेट) आणि ग्रीगाइट (लोह सल्फाईड) सारखे खनिज आढळले, जे पाण्याचे आणि ऑक्सिजन-कमी पर्यावरणात आढळतात.
संभाव्य बायोसिग्नेचर म्हणजे काय?
संभाव्य बायोसिग्नेचर म्हणजे अशा खनिज रचना किंवा नैसर्गिक घटक जे पृथ्वीवरील जैविक प्रक्रियांशी साम्य दाखवतात. मात्र, हे घटक जैविक आहेत की अजैविक, याबाबत संशोधकांना पूर्ण खात्री नसते.
या संशोधनाचे महत्त्व काय आहे?
हे संशोधन मंगळावर प्राचीन काळात पाण्याचे स्रोत आणि सूक्ष्मजीवांसारख्या जैविक प्रक्रियांची शक्यता दर्शवते. जेजेरो क्रेटरमध्ये पूर्वी नद्या आणि तलाव असण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे मंगळावर जीवसृष्टीच्या अस्तित्वाचा प्रश्न अधिक गंभीर बनतो.
)