Explainer: భారత్–పాక్ మధ్య మరో కాశ్మీర్? అసలేంటీ సర్ క్రీక్ సరిహద్దు వివాదం.. ఎందుకంత కీలకంగా మారింది?

Sir Creek Border Dispute: భారత్‌, పాకిస్తాన్ మధ్య దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న ప్రధాన సరిహద్దు సమస్యల్లో సర్‌ క్రీక్‌ వివాదం ఒకటి. ఇది కేవలం ఒక చిన్న ఉప్పునీటి కాలువ మాత్రమే. అయినప్పటికీ.. దాని ప్రాధాన్యం వ్యూహాత్మకంగానూ, ఆర్థికంగానూ, భద్రతా దృష్ట్యా భారీగా ఉంటుంది. గుజరాత్‌లోని రణ్ ఆఫ్ కచ్ ప్రాంతానికి సమీపంగా ఉన్న ఈ సర్‌ క్రీక్ పొడవు సుమారు 100 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. పొడవు చిన్నదే అయినప్పటికీ..ఇరుదేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలకు ప్రధాన కారణంగా నిలుస్తోంది.

అసలేంటీ సర్ క్రీక్.. దీని చరిత్రాత్మక నేపథ్యం ఏంటి? 
సర్‌ క్రీక్‌ వివాదానికి సంబంధించిన  మూలాలు వలస పాలన కాలంలోనే ఉత్పన్నమయ్యాయని చెప్పవచ్చు. 1914లోని ఒక ఒప్పందం ప్రకారం.. ఈ ప్రాంతాన్ని అప్పటి బాంబే ప్రెసిడెన్సీ,  సింధ్ ప్రావిన్స్ మధ్య విభజించారు. పాకిస్తాన్ ఈ ఒప్పందాన్నే ఆధారంగా తీసుకుని, సర్‌ క్రీక్ తూర్పు ఒడ్డే అధికారిక సరిహద్దు అని వాదిస్తోంది. అయితే  భారత్ మాత్రం అంతర్జాతీయంగా ఆమోదించిన థాల్‌వెగ్ సూత్రాన్ని అనుసరిస్తోంది. ఈ సూత్రం ప్రకారం.. ఒక జలమార్గం గుండా సరిహద్దు నిర్ణయించేటప్పుడు అత్యంత లోతైన ప్రవాహ మార్గాన్ని (ప్రధాన నావిగేషన్ ఛానల్) సరిహద్దుగా పరిగణించాలి. ఈ రెండు భిన్నమైన వాదనలే ఈ వివాదానికి ప్రధాన కారణమయ్యాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు. 

భౌగోళిక స్థానం ఎంత ఉంటుంది? 
సర్‌ క్రీక్‌ అనేది.. అరేబియా సముద్రంలో కలిసే ఒక ఉప్పునీటి కాలువ. రణ్ ఆఫ్ కచ్ ప్రాంతానికి ఆనుకుని ఉన్న ఈ ప్రాంతం మడవనరులు (mangroves)  తేమ ప్రాంతాలతో నిండిపోయి ఉంటుంది. జీవ వైవిధ్యపరంగా ఇది అత్యంత విలువైన ప్రాంతంగా గుర్తింపు పొందింది. సముద్రానికి సహజ ప్రవాహాన్ని అందించే ఈ కాలువ మత్స్యకారులకు జీవనాధారంగా, పర్యావరణ పరంగా కీలక ప్రాంతంగా నిలుస్తోంది.

సర్ క్రీక్ కాలువ ప్రాముఖ్యత..!

సర్‌ క్రీక్‌ నియంత్రణ అంటే కేవలం ఒక కాలువను ఆక్రమించడమే కాదు..  దీనితో పాటు సముద్ర సరిహద్దు, నౌకాదళ ఉనికి, వాణిజ్య మార్గాలపై నియంత్రణ కూడా వస్తుంది. ఒక దేశానికి తీరప్రాంతం ఎంత విస్తరించి ఉంటే, అంత దూరం వరకు ప్రత్యేక ఆర్థిక హక్కులు లభిస్తాయి. సర్‌ క్రీక్ నియంత్రణ ద్వారా ఎవరి తీరప్రాంతం విస్తరిస్తే, వారికి 200 నాటికల్ మైళ్లు వరకూ సముద్ర వనరులపై హక్కులు లభిస్తాయి. అదే సమయంలో పాకిస్తాన్‌కు చెందిన కరాచీ పోర్ట్ సమీపంలో ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతం వాణిజ్య పరంగానూ అత్యంత ముఖ్యమవుతుంది. సైనికంగా చూస్తే, నౌకాదళ స్థావరాలు, రాడార్లు, డ్రోన్ల వంటి పరికరాలను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా సముద్ర భద్రతను పెంచుకోవచ్చు.

ఆర్థిక ప్రాధాన్యం ఏంటి? 
సర్‌ క్రీక్ ప్రాంతం ఆర్థిక దృష్ట్యా కూడా రెండు దేశాలకు ప్రాధాన్యం కల్పిస్తుంది. ఇది ఆసియాలోనే అతిపెద్ద చేపల వేట ప్రాంతాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. వేలాది మంది మత్స్యకారులు ఈ ప్రాంతంలో చేపల వేట ద్వారా జీవనోపాధి పొందుతున్నారు. అయితే సరిహద్దు స్పష్టత లేకపోవడం వల్ల వారు తరచూ అక్రమంగా వెళ్లి ఇతర దేశపు జలాల్లోకి వెళ్లి అరెస్టుకు గురవుతున్నారు. మరోవైపు ఈ ప్రాంత సముద్ర గర్భంలో చమురు, సహజ వాయువు నిల్వలు ఉన్నాయని అంచనా వేస్తున్నారు. కానీ వివాదం కారణంగా ఇప్పటివరకు ఆ వనరులను సద్వినియోగం చేసుకోవడం జరగలేదు.

పరిష్కారం కాని కారణాలు ఏంటి? 
సర్‌ క్రీక్ వివాదం పరిష్కారం కాని ప్రధాన కారణం సరిహద్దు రేఖపై ఏకాభిప్రాయం లేకపోవడమే. భారత్ థాల్‌వెగ్ సూత్రం ప్రకారం మధ్య ప్రవాహాన్ని సరిహద్దుగా గుర్తించాలనుకుంటే, పాకిస్తాన్ తూర్పు ఒడ్డే సరిహద్దు అని వాదిస్తోంది. అదనంగా, ఈ ప్రాంతంపై హక్కులు లభిస్తే సముద్ర సరిహద్దు విస్తరించి, ఆర్థికంగా బిలియన్ల డాలర్ల విలువైన వనరులు లభిస్తాయి. ఈ కారణంగానే ఇరుదేశాలు వెనక్కి తగ్గడం లేదు. అంతేకాదు.. భారత్ సమస్యను ద్వైపాక్షిక చర్చల ద్వారా పరిష్కరించాలని భావిస్తే, పాకిస్తాన్ మాత్రం అంతర్జాతీయ మధ్యవర్తిత్వాన్ని కోరడం వివాదాన్ని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తోంది.

తాజా పరిణామాలు ఏమిటి? 
ఇటీవలి కాలంలో పాకిస్తాన్ సర్‌ క్రీక్ ప్రాంతంలో బంకర్లు, రాడార్లు, డ్రోన్లతో పాటు ముందస్తు సైనిక స్థావరాలను నిర్మిస్తున్నట్లు సమాచారం. దీనిపై భారత రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ తీవ్రంగా స్పందించారు. భారత్ ఎప్పుడూ శాంతియుత పరిష్కారానికి సిద్ధంగా ఉంటుందని ఆయన స్పష్టం చేసినప్పటికీ, అక్రమ ఆక్రమణ ప్రయత్నిస్తే దానికి తగిన పర్యవసానాలు తప్పవని హెచ్చరించారు.

ఈ వివాదం స్థానికులపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతోంది?
సర్‌ క్రీక్ వివాదం ప్రభావం స్థానిక ప్రజలపై కూడా తీవ్రంగానే పడుతోందని చెప్పవచ్చు. మత్స్యకారులు తీవ్ర భయాందోళనలో జీవిస్తున్నారు. ఎందుకంటే కోస్ట్‌ గార్డ్‌ల చేత అరెస్టవడం వారి కుటుంబాలపై ఆర్థిక, మానసిక భారాన్ని మోపుతోంది. ఈ ప్రాంత అభివృద్ధి పనులు, సహజ వనరుల వినియోగం అన్నీ వివాదం కారణంగా ఆగిపోవడం స్థానిక అభివృద్ధికి అడ్డంకిగా మారింది.

Also Read: Narendra Modi: చూసి కాపీ కొట్టడం కాదు..మోదీ వర్కింగ్ స్టైల్ ను చూసి నేర్చుకోండి.. డచ్ టెక్ దిగ్గజం ప్రశంసలు..!!  

దక్షిణాసియా భద్రతపై ప్రభావం:
సర్‌ క్రీక్ వివాదం కేవలం భారత్‌, పాకిస్తాన్ సమస్య మాత్రమే కాదు. దక్షిణాసియా భద్రతా సమీకరణాలపైనా దీని ప్రభావం ఉంటుంది. సముద్ర రవాణా మార్గాలు, వాణిజ్య మార్గాల భద్రత, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం అన్నీ ఈ ప్రాంత స్థిరత్వంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. అదేవిధంగా చైనా వంటి మూడో దేశాల జోక్యం అవకాశాలు కూడా పెరుగుతాయి.

మొత్తం మీద, సర్‌ క్రీక్ వివాదం చిన్న భూభాగంపై ఉన్న సమస్యలా కనిపించినప్పటికీ, దీని వెనుక ఉన్న వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక, భద్రతా అంశాలు దీన్ని అత్యంత క్లిష్ట సమస్యగా మార్చాయి. మత్స్యకారుల జీవనోపాధి నుంచి సముద్ర వాణిజ్యం వరకు అనేక అంశాలు దీని పరిష్కారంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. భారత్ శాంతియుత పరిష్కారం కోరుతూనే ఉన్నప్పటికీ, పాకిస్తాన్ ఆక్రమణ ప్రయత్నాలు ఉద్రిక్తతలను పెంచుతున్నాయి. అందువల్ల సర్‌ క్రీక్ వివాదం కేవలం ఒక సరిహద్దు సమస్య కాకుండా, దక్షిణాసియా భద్రతా సమీకరణాలను ప్రభావితం చేసే కీలక అంశమని చెప్పవచ్చు.

Also Read:  Putin Warning: భారత్ ను అవమానిస్తే చూస్తూ ఊరుకునేది లేదు.. అమెరికాకు పుతిన్ మాస్ వార్నింగ్..!!   
థాల్‌-వెగ్‌ సూత్రం అంటే ఏమిటి?
జల మార్గాల మధ్యగా అత్యంత లోతైన ఛానల్ (thalweg) ద్వారా సరిహద్దును నిర్ణయించుకోవడం.  నావిగేషన్, జల ప్రవాహం పరంగా సామాన్యంగా అనుకూలంగా పరిగణించే సూత్రం.

ఈ వివాదాన్ని ఎలా పరిష్కరించవచ్చు?
చర్చల ద్వారా మ్యాపింగ్-ఆధారమైన ఒప్పందం, అంతర్జాతీయ మధ్యస్తత్వం లేదా కోర్టు ప్యానెల్ వంటి మార్గాలు ఉన్నాయి. కానీ రాజకీయ సంక్లిష్టతలు వల్ల ఇది సజావుగా జరగడం కష్టమనే చెప్పవచ్చు.

సాధ్యమైనంత వరకు ఉన్న శాంతియుత పరిష్కారాలు ఏవి?
పరస్పర విశ్వాసం పెంపు, స్థానిక అభివృద్ధి సహకారం, కో-మెనేజ్‌మెంట్ మోడ్‌లు (ఉదా: ఫిషరీస్ షేర్‌),  నైపుణ్య,ఆర్థిక ప్యాకేజీలు అనే మార్గాలు ఉండొచ్చు.

స్థానికం నుంచి అంతర్జాతీయం వరకు.. క్రీడలు, వినోదం, రాజకీయాలు, విద్య, ఉద్యోగాలు, హెల్త్, లైఫ్‌స్టైల్ .. A to Z అన్నిరకాల వార్తలను తెలుగులో పొందడం కోసం ఇప్పుడే Zee తెలుగు న్యూస్ యాప్ డౌన్‌లోడ్ చేసుకోండి. ఆండ్రాయిడ్ లింక్ - https://bit.ly/3P3R74U ఆపిల్ లింక్ - https://apple.